Alphen aan den Rijn

Uit Plaatsinformatie

Alphen aan den Rijn is een plaats en gemeente in Zuid-Holland, aan de Oude Rijn tussen Leiden, Gouda, Bodegraven en Ter Aar. Buiten de stad Alphen aan den Rijn zelf telt de gemeente ook nog de dorpen Aarlanderveen en Zwammerdam. Een inwoner van Alphen aan den Rijn wordt Alphenaar genoemd.

De oppervlakte van de gemeente Alphen aan den Rijn bedraagt 57,68 km², waarvan 2,52 km² water. Per 1 januari 2005 had de gemeente een woningvoorraad van 28.487 woningen en per 31 mei 2009 een inwoneraantal van 28.487 (bron: CBS). In oktober 2001 is Alphen aan den Rijn als Groenste stad van Nederland uitgekozen. In september 2002 werd Alphen aan den Rijn zelfs uitgeroepen als de Groenste Stad van Europa. Aan de Rijnhaven ligt een uitgebreid industrieterrein. Hier staat ook de 135 meter hoge KPN toren, die aan alle kanten van Alphen aan den Rijn te zien is. Deze toren was de eerste die door Nozema voor de doorgave van digitale ethertelevisie werd gebruikt.

De naam Alphen is waarschijnlijk afkomstig van de naam van het Romeinse castellum Albanianae, dat "nederzetting aan het witte water" betekent.

Inhoud 1 Geschiedenis 2 Cultuur 2.1 Monumenten 3 Politiek en bestuur 3.1 College en gemeenteraad 4 Bekende Alphenaren

Geschiedenis

Het gebied bij Alphen aan den Rijn werd 2000 jaar geleden al bewoond.

In de Romeinse tijd was de Oude Rijn de hoofdtak van de Rijn. De rivier zette bij overstromingen zand en klei af, waardoor een landschap van oeverwallen en kommen ontstond. In Alphen is dit nog steeds herkenbaar in de naamgeving van de stadsdelen "Hoge zijde" en "Lage zijde", aan de linker- respectievelijk de rechteroever van de rivier.

Op de plek waar zich nu het centrum van Alphen aan den Rijn bevindt stond in Romeinse tijden het castellum Albanianae. De Romeinen bouwden toen ook de eerste brug over de Oude Rijn. Vanaf de regering van de Romeinse keizer Claudius (41 - 54 na Chr.) waren hier afdelingen van het Romeinse leger gelegerd. De noordelijke grens van het Romeinse Rijk lag namelijk langs de huidige Oude Rijn, en hier werden dan ook door de Romeinen diverse versterkte legerplaatsen gebouwd. Zo zijn in het dichtbij gelegen dorp Zwammerdam resten van het Romeins castellum Nigrum Pullum gevonden, evenals resten van 6 Romeinse platbodems. Al in de Romeinse tijd ontwikkelde zich handel en nijverheid, waardoor Alphen aan den Rijn langzaam uitgroeide tot een belangrijk handelscentrum in de regio. Germaanse aanvallen maakten daar echter in 240 na Chr. een einde aan.

Na een hoop strubbelingen en problemen met overstromingen, vooral in Utrecht en Leiden, werd de Oude Rijn in 1122 bij Wijk bij Duurstede afgedamd. De aftakking die eerst als "Lek" begon, werd de hoofdstroom van de rivier. Sindsdien trad de Oude Rijn niet meer buiten zijn oevers. In en na de Middeleeuwen was Alphen een ambachtsheerlijkheid onder de naam Alphen en Rietveld.

In de 17e eeuw kwam Alphen verder tot bloei. Het was toen een pleisterplaats voor postrijders en handelsverkeer over land en water. Op gedeelten langs de Oude Rijn is nu nog het jaagpad te zien, waarlangs de trekschuiten werden voortgetrokken. De huidige gemeente Alphen aan den Rijn is gevormd in 1918. Toen werden de kleinere gemeenten Alphen, Aarlanderveen en Oudshoorn samengevoegd. In 1964 werd de gemeente uitgebreid met Zwammerdam.

Het wapen van Alphen aan den Rijn is toegekend op 8 mei 1918; het bestaat uit een zwarte achtpuntige ster op een wit wapenschild. Bovenop het schild staat een gouden kroon. Het schild wordt vastgehouden door twee gouden leeuwen. Het wapen was oorspronkelijk van de familie Van Alphen, een tak van de familie Van Kralingen. Ene Dirk van Cralingen (geboren voor 1189) had goederen in de buurt van Alphen en noemde zich nadien Van Alphen.

De opvallende hefbrug bij de Gouwesluis over de Gouwe werd eind jaren dertig gebouwd. De Gouwe werd verbreed om de scheepvaartverbinding tussen Amsterdam en Rotterdam te verbeteren. Soortgelijke bruggen werden in Boskoop en Waddinxveen gebouwd. In de Tweede Wereldoorlog zijn er springladingen bij de brug geplaatst om deze indien nodig op te blazen, hetgeen niet nodig bleek te zijn. Door blikseminslag is echter een van de ladingen toch ontploft. In de jaren zeventig is de brug opnieuw fors beschadigd bij een aanrijding door een kraanwagen die 1,5 meter te hoog was. Parallel aan de hefbrug (voor het wegverkeer), ligt een draaibrug voor de trein.

Alphen aan den Rijn had vóór de Tweede Wereldoorlog een kleine joodse gemeenschap. In 1930 woonden er in Alphen en omgeving 55 joden. Verreweg de meeste joodse inwoners zijn in oktober 1942 gedeporteerd en vervolgens vermoord; slechts enkele hier geen -n, want enkele is hier adjectief bij inwoners overleefden de oorlog door onder te duiken. Aan het Raoul Wallenbergplein staat het joods monument met alle namen van de omgekomen joden. De joodse gemeente van Alphen is in 1947 opgeheven en bij die van Leiden gevoegd. De joodse begraafplaats is in 1964 geruimd, de stoffelijke resten zijn overgebracht naar de joodse begraafplaats te Katwijk. De synagoge werd overgenomen door de remonstrantse kerk. In 1980 werd onder de kerkvloer een kist met onder meer een chanoekia gevonden, een kandelaar die bij een joods feest wordt gebruikt. Deze kandelaar werd inzet van moeizame onderhandelingen tussen de Commissie Joods Erfgoed en de remonstrantse gemeente. De remonstrantse gemeente wilde de kandelaar in haar kerk plaatsen. De chanoekia belandde uiteindelijk in 1991 in het Jad Wasjem-museum te Jeruzalem.

Vanaf 1950 begon de stad heel sterk te groeien. Er werden grote uitbreidingen aan de noordzijde van de stad gebouwd, die oorspronkelijk met afschuw als "die flats" werden bekeken door de oude Alphenaren. Vanaf de jaren 1990 werd ook een grote woonwijk ten zuiden van de spoorlijn gebouwd, Kerk en Zanen. Alphen ontwikkelde zich tot forensenstad, waar echter binnen de grenzen ook steeds meer werkgelegenheid kwam.

Eind jaren tachtig kwam Alphen in het landelijke nieuws. Op de vuilnisbelt in de Coupépolder bleek veel gif gestort te zijn. Op de Coupépolder werd een golfbaan aangelegd. Er moesten veel maatregelen getroffen worden om te voorkomen dat de gifstoffen in het grondwater terecht kwamen.

Cultuur

Monumenten

• Oudshoornse kerk: Een hervormde kerk aan de oever van de Oude Rijn, gesticht in 1665 door Cornelis de Vlaming
• Remonstrantse kerk: Dit was vroeger een synagoge.
• Korenmolen de Eendracht: Deze 11 meter brede stellingmolen dateert uit 1752 en was oorspronkelijk gebouwd aan het noordeinde van de rivier de Gouwe. De molen is in 1898 overgeplaatst naar Alphen aan den Rijn om een andere molen te vervangen. De molen is tot 1955 commercieel in dienst geweest, en is elke zaterdag voor het publiek geopend.
• Voormalig Raadhuis: In dit gebouw aan het Burgemeester Visserpark is momenteel de muziekschool gevestigd. Aan hetzelfde park ligt de villa Sonnehoeck uit 1920, die een gemeentelijk monument is.
• Stadhuis: In januari 2003 werd een nieuw stadhuis geopend dat van een revolutionair ontwerp is, naar de trends van deze tijd met veel openheid en glas. Architect: Erick van Egeraat associated architects, Rotterdam.
• Katholieke Sint-Bonifatiuskerk: neogotische kerk uit 1884 naar ontwerp van Evert Margry.
• Grafkapel familie De Smeth: in deze grafkapel werden tal van leden van de adellijke familie De Smeth bijgezet in de achttiende en negentiende eeuw. Deze staat achter de Adventskerk.
• Adventskerk: dit was de eerste Bonifatiuskerk, maar tijdens de beeldenstorm verwoest en heropgebouwd als protestantse kerk. De kerk is gebouwd naar een ontwerp van architect W. Ch. Kuijper jr in de jaren 1920 – 1922. De kerk verrees op de plaats van de oude dorpskerk die op 7 april 1916 afbrandde. In 1962 werd in de 40 meter hoge toren een beiaard van 45 klokken geplaatst; de luiklokken van de kerk wegen resp. 1162 en 864 kilo. Het orgel is een uniek Steinmeyer-orgel dat in 1982 gerestaureerd en uitgebreid is.

Politiek en bestuur

College en gemeenteraad

Burgemeester van Alphen aan den Rijn is: Wim de Gelder (GL)

Wethouders zijn:

• R. J. Blom (VVD) locoburgemeester
• J.M.C.M. Groen in 't Wout (CDA)
• P. L. J. M. Schings (PvdA)
• mr. S.J.P. Lyczak (VVD)
• dr. H. van Wersch (PvdA)
• M. du Chatinier (ChristenUnie)

Bekende Alphenaren

• Jasper Taconis,Musicalster, Jeans 18, Five guys named Moe (Genomineerde voor de John Kraaijkamp musical award gala 2009 voor Beste mannelijke hoofdrol in de musical Five guys named Moe.
• Gerard van As, voormalig Tweede Kamerlid voor de LPF en voordien Alphens raadslid en wethouder voor de VVD)
• J.C. Bloem, dichter (1887-1966), zijn vader was de burgemeester van Oudshoorn
• Brainpower (Gertjan Mulder), rapper, scoorde enkele grote hits in de muzieklijsten
• Koos Breukel (1962), fotograaf (o.m. laatste serie portretten Jan Wolkers)
• Leendert Burgersdijk (1828), bioloog en Shakespeare-vertaler
• Tim Coronel, autocoureur/deelnemer Dakar rally
• Salah Edin, rapper
• Rick Engelkes, acteur
• Susanna Fields (Suzanne van der Velde), zangeres
• Ruud Gullit, (heeft in de jaren tachtig kort in Alphen gewoond) oud-voetbalinternational en trainer
• Gerda Havertong, actrice, bekend van Sesamstraat
• Matthijs van Heijningen, filmproducent
• John Heitinga, profvoetballer van Atlético Madrid en het Nederlands voetbalelftal|Nederlands Elftal
• Arjan van Heusden, profvoetballer (Port Vale, Oxford, Cambridge, Exeter, Torquay)
• Kees Jansma, sportjournalist en televisiepresentator
• Theo Joekes, (ex-) Tweede Kamerlid voor de VVD
• Daphne Lammers, Redactrice RTL Nieuws en Presentatrice Editie NL van RTL 4
• Henk Langerak, journalist Algemeen Dagblad, organistor/secretaris Club 66, secretaris Stichting Nipkow ('92-'98)
• Joop Lankhaar, oud-voetbalinternational
• Cornelis Nagtegaal (1905 - 1994), bestuurder in de toenmalige Nederlandse koloniën
• Feike Salverda (1946 – 1996), Nederlands onderzoeksjournalist.
• Jeroen Snel, televisiepresentator en journalist
• Liesbeth Spies, politica van het CDA
• Wouter van Pelt (1968), hockeyinternational
• Martin Verkerk, tennisser, verloor de finale op Roland Garros (2003) en won de Dutch Open in 2004
• Jelle Vervloet, Nederlands hoogleraar
• Sanne Wallis de Vries, cabaretier, bekend van onder andere "Kopspijkers"
• Bas Westerweel, Presentator en oud radio-dj
• Ingeborg Wieten, actrice (onder andere Goede Tijden, Slechte Tijden)
• Kevin Blom, scheidsrechter (in 2007 kreeg hij de gouden kaart uitgereikt, de prijs voor de beste scheidsrechter van dat jaar)
• Jan van den Bosch, voormalig presentator van de Evangelische Omroep

Deze pagina is gebaseerd op het auteursrechtelijk beschermde Wikipedia-artikel Alphen aan den Rijn; het is vrijgegeven onder de GNU Free Documentation License.