Deventer
Uit Plaatsinformatie
Deventer(Nedersaksisch: Deaventer, Dèventer in IJA-spelling of Dimter) is een stad, gemeente en oude Hanzestad in het oosten van Nederland en in het zuidwesten van de provincie Overijssel. De stad is gebouwd aan de IJssel.
Deventer is een van de vijf oudste steden van Nederland. De plaats staat al in 9e eeuwse bronnen van het bisdom Utrecht vermeld. In een oorkonde uit 877 wordt gesproken over zeven hoeven in Daventre portu(de haven bij Deventer). In 952 wordt Deventer in een schenkingsoorkonde van keizer Otto I als stad vermeld Nadat de plaats in de loop der tijd steeds meer rechten en privileges had verworven, ontving ze in 1123 van keizer Hendrik V de beschikking over de gemeentelijke gronden. Dit wordt door historici beschouwd als het moment van verkrijgen van stadsrechten door de inwoners
De gemeente Deventer grenst in het noordwesten aan de gemeente Olst-Wijhe, in het noordoosten aan Raalte, in het oosten aan Rijssen-Holten, in het zuiden aan Lochem (Gelderland) en in het westen aan Voorst (Gelderland). In het zuiden van de gemeente mondt de Schipbeek uit in de IJssel. Deventer is na Zwolle de grootste stad van Salland.
Inhoud |
Geschiedenis
(Pre-)Romeinse tijd
Op het huidige grondgebied van de gemeente Deventer zijn op diverse plaatsen restanten gevonden uit de ijzertijd en de Romeinse tijd. Zo zijn in 2008 bij archeologische opgravingen ter hoogte van de Siemelinksweg sporen gevonden van een huis dat daar in de vroege ijzertijd heeft gestaan. Bij eerdere opgravingen zijn in het stadsdeel Colmschate voorwerpen gevonden, waarvan afgeleid kon worden dat daar in de Romeinse tijd een Germaanse nederzetting heeft gestaan. Ook zijn bij opgravingen Romeinse munten uit de 3e en 4e eeuw gevonden, evenals een beeldje van de Romeinse godin VictVictoria.
Middeleeuwen
Vanaf de 8e eeuw stadsarcheoloog M. Bartels noemt in bron uit reflijst op blz 42-43 voor de binnenstad o.a. het volgende: In de binnenstad van Deventer zijn vooralsnog geen overtuigende vondsten of sporen uit de periode vóór 825 aangetroffen werd de plek waar Deventer nu ligt vrijwel continu bewoond. De IJssel speelde een belangrijke rol voor jagers, vissers, boeren en veehouders, die zich vestigden op de oever. Waarschijnlijk is de stad gesticht door de later heilig verklaarde Angelsaksische missionaris Lebuïnus, die in 768 de IJssel overstak, en een houten kerkje stichtte op de plek waar nu de naar hem genoemde Grote of Lebuïnuskerk staat. Deventer bleef een religieus centrum binnen het bisdom Utrecht en ontwikkelde zich tot de hoofdplaats van het Oversticht.
Deventer was in de tweede helft van de Middeleeuwen binnen wat nu Nederland is een vooraanstaande handelsstad met Duits keizerlijk privileges, zoals het slaan van gouden munten. Door de welvaart werd Deventer in 882 geplunderd door de Vikingen.Wijnand Bloemink, Nina Herweijen, Henk Naks en Ronald Stenvert (2003): De Waag in Deventer, 475 geschiedenis. Walburg pers. Het Deventer stadsrecht heeft als voorbeeld voor alle hedendaagse Overijsselse steden gegolden. In Deventer werden eind van de 10e eeuw koninklijke munten geslagen, vanaf 1046 werden dit bisschoppelijke munten.B.J. van der Veen, Een Utrechtse munt, getuigend van een investituurstrijd tijdens Koenraad van Zwaben en Hendrik VI, blz.44, in: E.H.P. Cordfunke et al. (2004), van Solidus tot Euro, Uitgeverij Verloren, Bartels en H. Slechte, blz. 40 Het muntrecht was een recht dat alleen echt kapitaalkrachtige plaatsen verkregen en konden uitoefenen. Van de ruim 9000 uit de periode 1040-1100 gevonden munten in het huidige Nederland en Oost-Friesland] zijn er maar liefst 1639 uit Deventer. Deventer munten van latere perioden zijn bij opgravingen over het hele gebied van de Hanze gevonden. Vanaf begin 17e eeuw tot de invoering van een landelijke munt begin 19e eeuw was de laatste Deventer muntinrichting gevestigd in een pand tussen de Rijkmanstraat en de Zandpoort.
Politiek en bestuur
Gemeenteraad
Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 17 november 2004 werd een college van burgemeester en wethouders gekozen voor de periode 2005-2010. Deze verkiezingen waren eerder dan in de rest van Nederland, omdat de gemeente Deventer samengevoegd was met de voormalig gemeente Bathmen. De volgende gemeenteraadsverkiezing zullen in 2010 weer gelijktijdig zijn met gemeenteraadsverkiezingen in de rest van Nederland.
Theater en muziek
- Burgerweeshuis
- Deventer Schouwburg
- Theater Bouwkunde (in de seizoenen 2006/2007 en 2007/2008 het decor van de TV-uitzending Andermans Veren)
- Elegast swingcafé
Evenementen
De grootste jaarlijkse evenementen in Deventer zijn:
- Deventer Zomerkermis - Wordt begin juni gedurende een week gehouden en is de grootste in Oost-Nederland
- Poëziefestival Het Tuinfeest - Openlucht poëzie manifestatie in de binnenstadstuinen rond Theater Bouwkunde, op de avond voor de boekenmarkt
- Deventer Boekenmarkt - Op de eerste zondag van augustus, wordt de grootste boekenmarkt van Europa gehouden aan de IJsselkade en op andere straten en pleinen
- Dickens Festijn - De oude binnenstad is voor een belangrijk deel ingericht in 19e eeuwse stijl en wordt bevolkt door personages uit de verhalen van Charles Dickens.
- Deventer op Stelten - Straattheaterfestival door het hele centrum met tientallen deelnemende groepen en honderden voorstellingen, veelal op stelten.
- Sinterklaasintocht - De Sint houdt zijn laatste jaarlijkse officiële intocht traditioneel op 5 december in Deventer.
- Deventer Carnavalsoptocht - Carnaval wordt iets minder groot gevierd in Deventer dan in het zuiden van Nederland. Deventer heet tijdens carnaval Stokvissengat. De carnavalsoptocht vindt traditioneel plaats op zondag.
Sport en recreatie
In Deventer is de voetbalclub Go Ahead Eagles gehuisvest in het stadion "De Adelaarshorst", aan de Vetkampstraat. Deze bevindt zich 1,5 kilometer ten noordoosten van het centrum van Deventer. Dit is nog een van de weinige voetbalstadions van een betaald voetbalclub in Nederland die nog in een woonwijk ligt. Deventer heeft een aantal zeer oude sportverenigingen. Zo is de Koninklijke UD (opgericht in 1875) de oudste nog bestaande veldsportvereniging van Nederland. De Deventer Hockey Vereniging werd opgericht op 18 november 1913 en is een van de oudste hockeyverenigingen in Nederland. Worstelvereniging K.D.O. Deventer bestaat sinds 1913.
Sport- en recreatiecentrum "De Scheg", in 1988 geopend door Z.K.H. Prins Willem-Alexander, met onder meer kunstijsbaan, zwembad. Vanwege de komst van deze semi overdekte ijsbaan, werd de oude IJsbaan van Deventer in 1992 gesloten. Op de oude ijsbaan zijn diverse Europees- en Wereldkampioenschappen allround schaatsen gehouden.
Dwars door Deventer loopt de Europese wandelroute E11, die loopt van Den Haag naar het oosten, op dit moment tot de grens Polen/Litouwen. Ter plaatse is de E11 bekend als Marskramerpad en Handelsweg.
Eten en drinken
Een traditionele lekkernij is de Deventer Koek.
Economie
Winkels en markten
Er zijn vele winkels en uitgaansgelegenheden in het uitgestrekte centrum rondom het grote stadsplein de Brink. Bekende Deventer winkelstraten zijn de Walstraat, de Lange Bisschopstraat (de Lange B.), de Korte Bisschopstraat (de Korte B.), de Kleine Overstraat, de Grote Overstraat, de Smedenstraat en de Nieuwstraat. Vlakbij het centrum ligt het nieuwe complex De Boreel, waarin winkels die grote vloeroppervlaktes vragen, in gehuisvest zijn. De koopavond in het centrum is op donderdag. Verspreid door de stad liggen nog verschillende andere grotere en kleinere winkelcentra, zoals de Boxbergerweg, runshopping centre De Snippeling, winkelcentrum Keizerslanden, winkelcentrum Flora (Colmschate) en winkelcentrum Vijfhoek. Omliggende dorpen hebben hun eigen winkelcentra. Alle winkelcentra buiten het centrum van Deventer houden de koopavond op vrijdag. Er zijn enkele koopzondagen in Deventer.
Omdat Deventer een Hanzestad was, vond er veel handel plaats in de stad. Daardoor zijn er ook vele locaties geweest, met name binnen de grachten, waar kleine markten plaatsvonden. Verschillende straatnamen herinneren aan deze tijden. Te denken valt aan de "Nieuwe Markt" (groenten en fruit), "Stromarkt" (hooi en stro) en de "Houtmarkt" (hout). Daarnaast vonden op de "Brink" diverse markten plaats. Op de "Kleine Poot" vond de botermarkt plaats, waarvan het gebouwtje nog bestaat. Buiten de grachten ontstonden ook markten, zoals onder andere de handel in vee op de "Beestenmarkt".
Tegenwoordig zijn er nog diverse weekmarkten in Deventer, zoals:
- Op de Beestenmarkt op dinsdag van 08.00 - 13.00 uur
- Op de Brink op vrijdag van 08.00 - 13.00 uur en op zaterdag van 09.00 - 17.00 uur
- Winkelcentrum Keizerslanden op woensdag van 08.00 - 12.00 uur
- Winkelcentrum Flora op donderdag van 08.00 - 12.00 uur
Onderwijs
Deventer kent tientallen basisscholen van uiteenlopende signatuur: openbaar, protestants-christelijk, katholiek, Montessori, Dalton, interconfessioneel en speciaal onderwijs, al dan niet in combinatie.
In Deventer biedt het Etty Hillesum Lyceum als enige voortgezet onderwijs in de volgende scholen:
- Arkelstein (praktijkonderwijs)
- Keurkamp (vmbo-basisberoepsgerichte leerweg)
- Het Vlier (bovenbouw: havo, atheneum, gymnasium)
- De Boerhaave (onderbouw: havo, atheneum, gymnasium)
- Stormink (onderbouw: atheneum, havo, vmbo en internationale schakelklas)
- Het Slatink (havo onderbouw, vmbo-theoretische leerweg, vmbo-kaderberoepsgerichte leerweg)
Deze zes scholen zijn het resultaat van een fusie in 2000 van drie openbare, protestants-christelijke en katholieke scholengemeenschappen.
Het tertiar onderwijs kent in Deventer de volgende scholen:
- Hogeschool Wittenborg (HBO)
- Saxion Hogescholen (HBO)
- ROC Aventus (MBO)
- Geert Grote Universiteit (particuliere academische instelling)
- Academia Vitae (privaat onderwijs)
Geboren
- Geert Grote (1340), grondlegger Moderne devotie
- Jan Pieterszoon Sweelinck (mei 1562), componist
- Jacobus Revius (november 1568), predikant en dichter
- Philippus Rovenius (1 januari 1573), apostolisch vicaris van de Hollandse Zending
- Rutger Jan Schimmelpenninck (31 oktober 1761), Raadspensionaris
- Albertus Jacobus Duymaer van Twist (20 februari 1809), politicus
- Gerard Dumbar (16 december 1815), politicus
- Albertus van Delden (21 februari 1828), politicus
- Jan Stoffel (28 december 1851), landnationalisator
- Henri Marchant (12 februari 1869), politicus
- Gerrit Hendrik Kersten (6 augustus 1882), politicus, theoloog en predikant
- Han Hollander (5 oktober 1886), sportverslaggever
- Nico Blom (22 maart 1899), politicus
- Han van Meegeren (10 oktober 1889), schilder en meester-vervalser
- Lourens Baas Becking (4 januari 1895), botanicus en microbioloog
- Gerrit Hulsman (18 februari 1900), voetbalinternational (1x)
- Jan Halle (17 februari 1903), voetbalinternational (2x)
- Jan de Kreek (11 oktober 1903), voetbalinternational (3x)
- Leo Halle (26 januari 1906), voetbalinternational (15x) (keeper)
- Dolf Scheeffer (29 november 1907), voetbalinternational (1x)
- Jan van Herpen (31 maart 1920), radiomaker en publicist
- David de Wied (12 januari 1925), hoogleraar
- Berend Jan Udink (12 februari 1926), minister van Verkeer en Waterstaat
- Willem Scholten (1 juni 1927), vicepresident van de Raad van State
- Jules Croiset (9 oktober 1937), acteur
- Jan van Krieken - van Huessen (17 augustus 1942), beeldend kunstenaar
- Hans Nieuwenhuis (5 oktober 1944), hoogleraar privaatrecht
- Hans Dagelet (9 mei 1945), acteur
- Barry Hulshoff (30 september 1946), voetbalinternational (14x) en voetbalcoach
- Dick Schneider (21 maart 1948), voetbalinternational (11x)
- Jomanda (Joke Damman) (5 mei 1948), spiritist/medium
- Frank Ouweneel (17 november 1950), ondernemer, voorganger en Bijbelstudieleraar
- Guusje ter Horst (22 maart 1952), minister van Binnenlandse Zaken (voormalig burgemeester van Nijmegen)
- Bert van Marwijk (19 mei 1952), voetbalinternational (1x) en voetbaltrainer (bondscoach)
- Inge Ipenburg (24 april 1957), actrice
- René Temmink (24 juni 1960), internationaal voetbalscheidsrechter
- Frank Masmeijer (25 augustus 1961), televisiepresentator
- Gertjan Verbeek (1 augustus 1962), voetballer en voetbaltrainer
- Bouwe Bekking (17 juni 1963), oceaanzeiler
- Rob Voerman (6 mei 1966), kunstenaar
- Ron Dekker (30 juni 1966), zwemmer
- Dennis Hulshoff (20 januari 1970), voetballer
- Harry Decheiver (8 maart 1970), voetballer en voetbaltrainer
- Viktor Brand (19 februari 1971), presentator
- Christian Selk (1971), turner
- Alexander Selk (1975), turner
- Hendrik Jan Bökkers (16 juli 1977), muzikant
- Victor Sikora (11 april 1978), voetbalinternational (6x)
- Resit Schuurman (31 maart 1979), voetballer
- Bas Dost (31 mei 1989), voetballer
- Glenn Kobussen (18 juni 1989), voetballer
Trivia
- Deventer heeft het oudste stenen huis, het oudste wandelpark en de oudste wetenschappelijke bibliotheek (Stadsarchief en Athenaeumbibliotheek) van Nederland.
- Grote delen van de film A Bridge Too Far zijn in 1976 opgenomen in en bij Deventer.
- Gezien de politiek overwegend links georiënteerde bevolking werd Deventer vroeger wel aangeduid als 'Moskou aan de IJssel'. Ook spreekt men wel van 'Koekstad', vanwege de bekende Deventer Koek.
Deze pagina is gebaseerd op het auteursrechtelijk beschermde Wikipedia-artikel Deventer; het is vrijgegeven onder de GNU Free Documentation License.