Gorinchem
Uit Plaatsinformatie
Gorinchem, meestal uitgesproken en soms ook geschreven als Gorcum of Gorkum, is een stad en gemeente in de Nederlandse provincie Zuid-Holland. Op een oppervlakte van 22,01 km² (waarvan 3,23 km² water) wonen 34.629 mensen (31 mei 2009, bron: CBS). Dalem behoort ook tot de gemeente Gorinchem. In het centrum van Gorinchem ligt de goed bewaarde vestingstad. Gorinchem is lid van de Nederlandse Vereniging van Vestingsteden.
Gorinchem ligt aan de rivier de Boven Merwede aan de overkant van Woudrichem. De gemeente heeft een station aan de westelijke Betuwelijn (Dordrecht-Geldermalsen) Ten noorden van Gorinchem loopt rijksweg A15, die gebundeld is met de Betuweroute. Ten westen van de stad loopt rijksweg A27 met als 'flessenhals' de Merwedebrug. In Gorinchem wordt carnaval gevierd, waar vele groepen aan meedoen.
Inhoud |
Geschiedenis
Men neemt aan dat Gorinchem is ontstaan doordat vissers en boeren rond het jaar 1000 een nederzetting stichtten op wat hoger gelegen land nabij een monding van de Linge in de Merwede. Gorinchem ("Goriks Heem") wordt het eerst genoemd in een document uit 1224 waarin Floris IV de Gorcumers de tolvrijdom in het gehele graafschap Holland bevestigt.
Tussen 1247 en 1267 kwam Gorinchem en omgeving in het bezit van de heren Van Arkel. Aan het eind van de 13e eeuw werden rond de nederzetting wallen opgeworpen die versterkt waren met palissaden, dit in een poging zich te beschermen tegen de overheersing van de buurstaten Holland en Gelre. Halverwege de 14e eeuw werden de wallen verder versterkt met stenen muren waar 7 poorten in zaten en 23 torens waardoor een echte stadswal ontstond. Jan V van Arkel kreeg echter een conflict met Albrecht van Beieren, de broer van inmiddels graaf Willem V, waardoor de oorlog werd uitgeroepen. Bij een grote stadsbrand gingen in 1388 vijftienhonderd huizen, bijna de hele stad, in vlammen op. Otto van Arkel verleende Gorinchem op 11 november 1382 stadsrechten. Gorinchem werd in 1417 definitief door de graven van Holland ingelijfd. Door de aansluiting bij Holland bloeide de handel op en Gorinchem groeide uit tot de achtste stad van Holland.
Daarna was het de beurt aan de calvinistische Watergeuzen om de stad te veroveren. Op 9 juli 1572 namen zij 19 priesters en broeders gevangen (omdat zij in hun katholiek geloof volhardden), voerden hen weg naar Den Briel (Brielle) waar zij in een turfschuur buiten de stadskern werden opgehangen. Deze geestelijken gingen de geschiedenis in als de martelaren van Gorcum. In het Gorcums Museum hangt een schilderij ter nagedachtenis aan deze gebeurtenis.
In de 16e eeuw waren de stadsmuren zo verzwakt dat zij werden vervangen door een nieuwe vestingwal met elf bastions, die nog bijna volledig intact is. De nieuwe wal werd in 1609 afgerond en lag een stuk verder uit het centrum waardoor de stad tweemaal zo groot werd. In 1673 werd Gorinchem opgenomen in de (oude) Hollandse Waterlinie.
De vestingwal had vier stadspoorten: ten noorden de Arkelpoort, ten oosten de Dalempoort, ten zuiden de Waterpoort (waar men met de pont naar Woudrichem kan) en ten westen de Kanselpoort. Van de vier stadspoorten is alleen de Dalempoort nog over. De andere drie zijn in de 19e eeuw afgebroken om het toegenomen verkeer doorgang te verlenen. Een gedeelte van de Waterpoort bleef bewaard en is opgebouwd in de tuin van het Rijksmuseum te Amsterdam.
Na de Gouden Eeuw kwam in de 18e eeuw de teruggang. Toen de Franse overheersing tanende was, verschansten de terugtrekkende Franse troepen zich in de vesting. Na drie maanden belegerd te zijn, gaven zij zich over. De stad was echter zwaar beschadigd. Door de opkomst van de industrie krabbelde Gorinchem weer uit het dal en de bouw van stoomschepen leidde tot meer scheepvaartverkeer. Er werden kanalen gegraven voor een betere doorvaart en er kwam een spoorweg waardoor de stad beter bereikbaar werd. Het aantal inwoners nam toe en deze bloei zorgde ervoor dat de binnenstad zo vol raakte dat er buiten de wallen woningen moesten worden gebouwd.
Van 1939 tot 1971 werd Gorinchem bestuurlijk geleid door de autoritaire en zeer conservatieve burgemeester ridder van Rappard. Zijn omstreden uitspraken in de jaren '60 over alles wat links en langharig was maakte dat het stadje soms het mikpunt was van spot en hoon door de linkse media. Beatgroepen waren er niet echt welkom en een optreden van The Outsiders eindigde voortijdig door hardhandig optreden van de politie.
Stadsuitbreiding in de 20e eeuw
Begin van de 20e eeuw vond de eerste uitbreiding plaats in de Lingewijk en West. Na de Tweede Wereldoorlog werd uitbreiding gezocht in het noordwestelijke deel van de gemeente. In de jaren zeventig werd die uitbreiding voltooid waarna de stad in oostelijke richting verder ontwikkelde aan de wijk Wijdschild. In 1985 begon de ontwikkeling in oostelijke richting met het stadsdeel Laag Dalem. Ook groeide de stad doordat in 1986 de kern Dalem als gevolg van de gemeentelijke herindeling werd toegevoegd.
Inmiddels wordt er in de oostelijke richting verder gebouwd. Op de Dalemse Donken en langs de Componistenstraat worden 225 luxe huizen gebouwd. Verder zijn er circa 1400 woningen gepland ten oosten van de Spijksedijk, tussen de Evenementenhal van Van der Most Beheer en Dalem, welke tussen 2009 en 2016 zullen worden opgeleverd.
Politiek
Gemeenteraad
De gemeenteraad telt 23 zetels:
- PvdA - 8 zetels
- SP - 4 zetels
- VVD - 3 zetels
- CDA - 3 zetels
- ChristenUnie/SGP - 2 zetels
- Stadsbelang/Leefbaar Gorinchem - 2 zetels
- GroenLinks - 1 zetel
College van burgemeester en wethouders
Het college van burgemeester en wethouders steunt op de coalitiepartijen:
- PvdA
- VVD
- ChristenUnie/SGP
- Stadsbelang/Leefbaar Gorinchem
Het college wordt gevormd door:
- Burgemeester: Piet IJssels (PvdA)
Wethouders:
- J.C. Oostrum (PvdA) (eerste loco-burgemeester)
- H. van Santen (VVD) (tweede loco-burgemeester)
- B. Biemans (Stadsbelang/Leefbaar Gorinchem) (derde loco-burgemeester)
- H. Akkerman (ChristenUnie/SGP) (vierde loco-burgemeester)
Cultuur
Musea
Het stedelijk museum van Gorinchem is het Gorcums museum.
Theater
Gorinchem heeft drie theaters:
- De Nieuwe Doelen
- Theater Peeriscoop
- Theater 't Pand
Historische gebouwen
- Dit is in Bethlehem
- Molen De Hoop
- Molen Nooit Volmaakt
- De Dalempoort
- De Kapeltoren
- De Rotonde]]
- De Oostmolen en de Westmolen, twee wipmolens
Film en tv
In Gorinchem zijn al verschillende films/ televisieprogramma's opgenomen. In de jaren zeventig werd er de televisieserie Waaldrecht opgenomen. De kinderfilm De Tasjesdief is grotendeels op de Grote Markt en in verschillende kleine steegjes gefilmd. Verder is er voor het EK 2008 op de Grote Markt een tv-commercial van een grote winkelketen opgenomen.
Bekende personen die een band hebben met Gorinchem
- Adriaan Anthoniszoon (vestingbouwer)
- Heren van Arkel (adellijke familie die de stad stichtte, stadsrechten gaf en beïnvloedde)
- Ferdinand Biesheuvel (theatermaker en -directeur)
- Ludo Bleys (geestelijke en verzetsstrijder)
- Abraham Bloemaert (schilder)
- Roger van Boxtel (bestuurder en politicus)
- Ruud Brood (voormalig profvoetballer en trainer van RKC Waalwijk)
- Dirck Rafaëlszoon Camphuisen (dichter, denker, dominee)
- Ad Dekkers (kunstenaar)
- Fred Delfgaauw (theatermaker)
- Gert van Engelen (1952, Gorinchem), journalist en publicist
- Willem Hessels van Est (theoloog)
- Vera Galis (kunstenaar (plastiek))
- Ida Gerhardt (dichteres)
- Hugo de Groot (rechtsgeleerde)
- Hendrik Hamel (VOC-boekhouder en zeevaarder, ontdekte bij toeval Korea)
- Jan van der Heyden (schilder, uitvinder van de brandspuit en brandmeester te Amsterdam)
- Marco van Hoogdalem (profvoetballer)
- Marius Cornelis van Houten (militair en museumdirecteur)
- Abraham Kemp (dichter, geschiedschrijver)
- Cornelis Johannes Kneppelhout (geleerde, schrijver en vader van Johannes Kneppelhout)
- Jan van Mersbergen (schrijver)
- Anton Mussert (NSB-leider)
- Nanne Nauta (dichter)
- Nicolaas Pieck (één der Martelaren van Gorcum)
- Corien Prins (1961 in Gorinchem), Nederlandse hoogleraar Recht en Informatisering
- Henk van Randwijk (onderwijzer, journalist, verzetstrijder, oprichter Vrij Nederland)
- Louis Rudolph Jules ridder van Rappard (bekend en eigenzinnig burgemeester van 1939 tot 1971, politicus)
- Rien Robijns (journalist, auteur)
- Daniël Rooseboom de Vries (football freestyler)
- Marinus Spronk sigarenhandelaar en verzetsman tijdens de Tweede Wereldoorlog
- Peter Struycken (kunstenaar, bekend van de (standaard) Beatrix-postzegel)
- Paulus van der Veen tussen 1696 en 1706 gouverneur van Suriname
- Antonie Verstralen (schilder)
- Nikos Vertis (Grieks zanger)
- Willem de Vries Robbé (sociaal betrokken industrieel)
- Piet Vroon (psycholoog en hoogleraar)
- Frank Wels (voetbalinternational)
- Dinand Woesthoff (zanger van Kane)
- Mattheus Wytmans (schilder)
Deze pagina is gebaseerd op het auteursrechtelijk beschermde Wikipedia-artikel <http://nl.wikipedia.org/wiki/Gorinchem>; het is vrijgegeven onder de GNU Free Documentation License.