Kampen (Overijssel)
Uit Plaatsinformatie
Kampenis een Lijst van Nederlandse plaatsen met stadsrechten stad, gemeente en oude Hanzestad helemaal aan de benedenloop van de rivier de IJssel in de Nederlandse provincie Overijssel.
In de gemeente Kampen wonen inwonertal NL gemeente 0166 inwoners (inwonertal NL datum, bron: Centraal Bureau voor de Statistiek CBS) op een oppervlakte van zo'n 162 km² (waarvan slechts een klein gedeelte water). Kampen ligt in Noordwest-Overijssel (Kop van Overijssel) en is in dit gebied de grootste plaats. Gedeeltelijk ligt de gemeente in het Nationaal Landschap IJsseldelta. Kampen is bestuurlijk door middel van een netwerkstad Zwolle-Kampen Netwerkstad-overeenkomst verbonden met Zwolle.
In Kampen wordt een variant op het Sallands dialect gesproken, ook wel Kampers genoemd.
Inhoud |
Geschiedenis
Middeleeuwen
Rond 1150 was er al houten bebouwing op de plaats waar het huidige Kampen ligt, maar de naam Kampen wordt in de geschiedenis pas genoemd in 1277. De stad heeft stadsrechten sinds 1236, al is het best mogelijk dat Kampen, evenals Deventer, Steenwijk, Zwolle en Hasselt (Overijssel)Hasselt, stad is geworden door gewoonterecht. De gunstige ligging aan de drukbevaren handelsroute tussen de Zuiderzee (water)Zuiderzee en de Rijn maakte dat Kampen zich al snel ontwikkelde van eenvoudige nederzetting tot welvarende handelsstad die zou uitgroeien tot één van de machtigste en toonaangevende steden van Noordwest-Europa. In de 14e eeuw veertiende eeuw ruilde Kampen met de bisschop van Utrecht, Jan van Arkel (bisschop)Jan van Arkel, de polder Mastenbroek tegen het recht op aanwas in de IJsseldelta.
Het verzanden van de IJssel maakte vanaf 1430 zeer geleidelijk een einde aan de voorspoed van Kampen. Gedurende lange tijd wilde Kampen zich niet tot een verbond laten verplichten en economische en politieke concessies te leveren aan andere steden, zoals in de Hanze gebruikelijk was. Toen het Graafschap Holland oorlog voerde tegen de Hanze kwam aan deze situatie een einde: de stad werd gedwongen te kiezen voor één van beide zijden. Kampen was van oorsprong meer georiënteerd op de Oostzee-handel en handel met het achterland van de Rijn, en trad daarom in 1441 formeel toe tot de Hanze. De stad had veel invloed binnen de Hanze: ondanks luidkeels protest van benedenloopse steden aan de IJssel en andere Hanzesteden werd in 1448 besloten tot de bouw van een brug over de IJssel.Dit karwei werd in een recordtijd van 5 maanden voltooid. Met deze brug hoopte Kampen meer binding te hebben met het achterland.
Nijverheid in de 19e en 20e eeuw
Tabak
Vanaf ongeveer 1815 bepaalde de tabaksindustrie het gezicht van Kampen. Deze tak van industrie werd aangetrokken door onder meer het gunstige belastingklimaat in de stad. Na de komst van twee kleinere tabaksfabrieken vestigde de grote uit Bremen (stad)Bremen afkomstige sigarenfabrikant Lehmkuhl zich in de stad. Rond 1880 was bijna de helft van de Kamper bevolking werkzaam in de tabaksindustrie en werden 1,5 miljoen sigaar sigaren per week geproduceerd. De sigarenindustrie kon geen plaats vinden om een grote fabriek te bouwen, vanwege de pachtgronden, die voor boeren waren bedoeld. Daarom vond veel van de sigarenmakerij bij de arbeiders thuis plaats. De sigarenindustrie verdween later vrijwel geheel uit Kampen door regulatie (er mocht niet meer thuis sigaren gemaakt worden); de economische crisis in de 1930-1939 jaren dertig; de Tweede Wereldoorlog; en de opkomst van de sigaret. Alleen de inmiddels monumentale sigarenfabriek de Olifant is nog volop in bedrijf. Bijzonder aan de Olifant is dat het, naast het ambachtelijk produceren van sigaren, ook een voortrekkersrol heeft met het aan het werk helpen van mensen met een wajong uitkering.
Kernen
Binnen de gemeente Kampen liggen de volgende plaatsen:
| Plaatsnaam | Inwoners |
|---|---|
| Kampen | 32.840 |
| IJsselmuiden | 10.310 |
| Grafhorst (Nederland) Grafhorst | 900 |
| Wilsum (Nederland)Wilsum | 780 |
| Kamperveen | * 780 |
| 's-Heerenbroek | 590 |
| Zalk | 540 |
| Bron: CBS | |
* alleen verspreide huizen
Cultuur
Historische bouwwerken en andere bezienswaardigheden
Kampen heeft een flink aantal oude tot zeer oude gebouwen, waaronder resten van de oude stadsmuur, (Koornmarktspoort, Cellebroederpoort, Broederpoort), en de Boven- of St-Nicolaaskerk. De structuur van de ommuurde stadvesting is in het stratenplan nog goed zichtbaar.
- De Koornmarktspoort aan de IJsselkant dateert waarschijnlijk uit de veertiende eeuw en werd in de 15e eeuw vijftiende eeuw voorzien van twee gedrongen torens op de buitenhoeken.
- De Broederpoort is een rechthoekig poortgebouw met vier slanke hoektorens, oorspronkelijk uit 1465, in 1615 verbouwd in renaissancestijl.
- De Cellebroederspoort is eveneens een rechthoekig poortgebouw, geflankeerd door twee zware ronde torens, oorspronkelijk uit 1565, in 1617 verbouwd, eveneens in renaissancestijl.
- Het voormalig stadhuis van Kampen dateert uit het einde van de 14de eeuw; in de schepenenzaal een rijke zandstenen schouw in renaissancestijl (1543-1545) en houtsnijwerk.
- Het Gotisch Huis uit 1500, nu Stedelijk Museum (Kampen)Stedelijk Museum. Hier bevindt zich een rosmolen
- De Nieuwe Toren met carillon dateert uit de jaren 1648-1664 en werd ontworpen door Philips Vingboons.
- De Bovenkerk (Kampen)Boven- of Sint Nicolaaskerk is een grote gotische kruiskerk kruisbasiliek uit de 14e en 15e eeuw. Tot het interieur van de kerk behoort een vroeg-renaissance koorhek (1552), een natuurstenen kansel (circa 1500) en een monumentaal orgel uit de jaren 1670-1676.
- De Broederkerk is een 14e-eeuwse hallenkerk die oorspronkelijk behoorde tot een franciscaner klooster.
- De Buitenkerk Onze Lieve Vrouwe- of Buitenkerk, een zogenaamde hallenkerk, ontstaan door verbouwingen van een 14e-eeuwse kruiskerk.
- De Burgwalkerk is een 19e-eeuws classicisme classicistische kerk, met een indertijd bijzonder grote overkapping. De kerk is gelegen aan de stadsgracht de Burgel.
- d' Olde Zwarver is een (verplaatste) houten achtkant achtkantige stellingmolen uit 1842.
- Het Olde Vleyshuis tot 1593
- Het Linnenweverspoortje is een poortje uit 1665.
- De Oude Buitenhaven met het Schokkermonument. Een monument voor de Schokkers die zich in 1859 na de ontruiming van Schokland vooral in Brunnepe vestigden.
- Enkele stadstuinen
Bij opgravingen kwamen resten van andere kerken (12de en 13e eeuw) aan het licht, die op het veen en de klei waren gebouwd. Kampen bezit verschillende oude Gast- en Proveniershuizen. In de stad bevinden zich ook enkele boerderijen, de zogenaamde stadsboerderijen. Een van deze stadsboerderijen is ook te bezichtigen als museum. Vanaf de overkant van de rivier de IJssel levert Kampen een der fraaiste stadsgezichten van Nederland.
In tabaksfabriek 'de Olifant' worden sigaren nog met 19e-eeuwse machines vervaardigd en er worden rondleidingen gegeven.
Verspreid in de binnenstad van Kampen bevinden zich tientallen muurreclames. Deze verwijzen naar oude (niet meer bestaande) winkeltjes in Kampen. Deze kleurige muurschilderingen, waarin onder meer Jugendstil-invloeden zijn te vinden, werden gemaakt door plaatselijke schilders. De schilderingen worden 'fresco's van de middenstand' genoemd. Er is een actief gemeentelijk beleid om, waar deze schilderingen onder oude verf- en pleisterlagen worden aangetroffen, te trachten deze in de oude staat te herstellen.
Verder ligt aan de rand van de binnenstad de koggewerf. Op deze koggewerf is een koggel gebouwd naar een voorbeeld uit de 14e eeuw. Verder bevinden zich op deze werf een nagebouwd vissershuisje uit de 15e eeuw. En wordt op dit moment een botter nagebouwd. De naam van de botter is de "De Dolfyn".
Zie verder de Lijst van rijksmonumenten in Kampen. Ook kent Kampen sinds 1975 een beschermd stadsgezicht.
Evenementen
Kampen telt een aantal bekende en minder bekende evenementen.
Een jaarlijks terugkerend evenement gedurende de zomermaanden zijn de Kamper ui(t)dagen. De naam is afgeleid van Kamper ui, een reeks folkloristische volksverhalen waarin de inwoners van Kampen als dom worden afgeschilderd. Een ander zomers evenement is het Full Color Festival, dat jaarlijks wordt georganiseerd door o.a. 't Ukien en Quintus. Het festival wordt gehouden in juni en heeft als locatie De Wijde Blik, een deel van het Stadsplantoen. Op de 3e zaterdag van augustus, organiseert Kampen een stripevenement met meer dan 100 kramen, het Kamper Stripspektakel genaamd.
Eens in de twee jaar vindt Sail Kampen plaats. Dit is een spektakel met oude schepen.
Weg van Kunst is een evenement dat in het Museumweekend wordt gehouden. Het is een kunstwandeling door de binnenstad langs huizen van verschillende particulieren, waar men 2 dagen kunstwerken exposeert van een bepaalde kunstenaar. Hiermee krijgt men een kijkje achter deuren die normaal voor het publiek gesloten blijven. De desbetreffende kunstenaar is er bij aanwezig. Ook doen verschillende openbare tuinen en gebouwen mee, zoals het Stedelijk Museum Kampen.
Eén weekend voor de kerstdagen wordt Kerst in Oud Kampen georganiseerd. Er is straattheater, waarbij stukken van bekende musicals worden gespeeld, daarnaast lopen er personages uit de midden negentiende eeuw rond. Ook zijn er (bijpassende) kraampjes op particulier initiatief verspreid over de binnenstad. De lokale theatergroep Ventura neemt het leeuwendeel van het straattheater voor haar rekening.
College van Burgemeester en Wethouders
Het College van Burgemeester en Wethouders bestond voor de periode 2006-2007 uit ChristenUnie, PvdA, SGP en GBK (Gemeeente Belang Kampen). Op 8 november 2007 zegde de gemeenteraad in meerderheid (15 tegen 11) het vertrouwen op in de GBK-wethouder. De overige partijen gingen gedrieën verder.
Eind november 2008 besloot wethouder Mark Markusse (SGP) uit de politiek te stappen vanwege de bedreigde zondagsrust. Daarna besloot de hele fractie om uit het college van B & W te gaan, wegens de grote verschillen van mening over de zondagsrust. De PvdA bepleitte opening van winkels bij grote evenementen op zondag, terwijl de SGP daar principieel tegen was. Sinds medio december 2008 is er weer een college van B&W, dat -gelijk de nationale regering- bestaat uit een nieuwe coalitie van CDA, PvdA en de CU. Eind december 2008 besloot wethouder Harrie de Goede (PVDA) ook uit het college te stappen, hij was het niet eens met de nieuw te vormen coalitie.
Per 1 oktober 2009 wordt Bort Koelewijn van de ChristenUnie de burgemeester.
Gemeenteraad
Uitslagen van de gemeenteraadsverkiezingen van 2002 en Nederlandse gemeenteraadsverkiezingen 2006 2006:
| Gemeenteraadsverkiezingen | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Partij | % 2002 | % 2006 | Z. 2002 | Z. 2006 | |
| ChristenUnie | 19,3 | 20,9 | 6 | 6 | |
| Christen-Democratisch Appèl CDA | 24,8 | 18,1 | 7 | 6 | |
| Partij van de Arbeid (Nederland)PvdA | 17,2 | 18,0 | 5 | 5 | |
| Staatkundig Gereformeerde Partij SGP | 13,8 | 11,8 | 4 | 3 | |
| Gemeentebelangen Kampen GBK | 10,1 | 16,4 | 3 | 5 | |
| GroenLinks | 4,8 | 6,3 | 1 | 2 | |
| KIJK op Kampen | - | 4,5 | 0 | 1 | |
| Volkspartij voor Vrijheid en Democratie VVD | 10,0 | 4,0 | 3 | 1 | |
| Opkomst | 61,2 | 67,2 | 29 | 29 | |
Stedenbanden
Kampen heeft de volgende partnerstad partnersteden:
- Eilat, IL
- Pápa, HU
- Soest (Duitsland)Soest, DE
- Meinerzhagen, DE
Bekende inwoners
Ereburger
- Willem Kolff Willem Johan Kolff (1911 - 2009), arts; uitvinder van de kunstnier (1945, Stadsziekenhuis Kampen)
Geboren
- Jan Willem de Winter (1761-1812), opperbevelhebber van de Nederlandse strijdkrachten ten tijde van de Franse revolutionaire en napoleontische oorlogen
- Johannes van Vloten (1818-1853), theoloog, filosoof, kunstcriticus en letterkundige
- Jan Voerman (1857-1941)Jan Voerman (1857-1941), kunstschilder
- Alexander Cornelis Noordhoek Hegt (1870-1933), bestuurder in Suriname
- Samuel Goudsmit (schrijver)Samuel Goudsmit, (1884-1954) schrijver
- Klaas Schilder (1890-1952), theoloog en verzetsstrijder
- Gerrit Jan Held (1906-1955), cultureel antropoloog
- Nol Wolters (1912-1994), hoofdcommissaris Rotterdam
- Ab Hofstee (1919-1985), acteur en zanger
- Willem G. van Maanen (1920), journalist en schrijver
- Sybren Polet (1924), dichter en schrijver
- Henk van Ulsen (1927-2009), acteur en toneelspeler
- Gait L. Berk (1927), schrijver en cineast
- Cathy Ubels (1928), politica
- Ton Schipper (bestuurder)Ton Schipper (1935-2007), politicus (o.a. burgemeester van Texel en Oosterhesselen)
- Hilbrand Nawijn (1948), politicus
- Reindert Lenselink (*1956) algemeen secretaris IFSC
- Aleid Wolfsen (1960), politicus
- Petra van Staveren (1966), zwemster
- Jaap Stam (1972), voetballer
- Barbara Karel (1976), presentatrice
- Willy Kanis (1984), wielrenster
- Gerben Last (1985), paralympische sporter
- Machteld Brands (1986), huisdichteres van de Rijksuniversiteit Groningen
- Henrico Drost (1987), voetballer
- Jeroen Drost (1987), voetballer
Langdurig inwoner
- Hendrick Avercamp (1585-1634), schilder
- Walter Brandligt (1901-1943), schrijver en vrijheidsstrijder
- Ida Gerhardt (1905-1997), dichteres
- Klaas Jan Mulder (1930-2008), organist, pianist en dirigent
- Willem Tholen (1860-1931), schilder
- Geert van Wou (1440-1527), klokkengieter
- Willem Hendrik Zwart (1925-1997), musicus
- Mechteld toe Boecop (ong 1549-1598) , Schilderes
Deze pagina is gebaseerd op het auteursrechtelijk beschermde Wikipedia-artikel <http://nl.wikipedia.org/wiki/Kampen_(Overijssel)>; het is vrijgegeven onder de GNU Free Documentation License.