Leiden
Uit Plaatsinformatie
Leiden is een stad en gemeente in de Nederlandse provincie Zuid-Holland.
Met 117.037 inwoners is Leiden, naar inwoneraantal gemeten, na Rotterdam, Den Haag, Zoetermeer en Dordrecht de vijfde gemeente van Zuid-Holland. De agglomeratie Leiden, met de randgemeenten Leiderdorp, Oegstgeest, Katwijk, Voorschoten en Zoeterwoude, telt ruim 250.000 inwoners. Leiden is de grootste gemeente in de circa 400.000 inwoners tellende regio Holland Rijnland.
De Sleutelstad heeft de oudste universiteit van Nederland. Daarnaast is de stad bekend om de rijke geschiedenis en de oude binnenstad, met grachten, monumentale bouwwerken en hofjes.
Inhoud |
Naamgeving
Een populaire verklaring voor de naam Leiden is dat deze is afgeleid van de Romeinse nederzetting Lugdunum Batavorum. In werkelijkheid lag die nederzetting niet ter hoogte van Leiden, maar bij Katwijk. Een andere verklaring is dat de naam zou teruggaan op een waternaam lagiþon dat samenhangt met een Germaanse stam lag-, dat op water duidt.
Een gebruikelijke bijnaam voor de stad is "de Sleutelstad", wat verwijst naar de twee sleutels in het stadswapen.
Geschiedenis
De stad ontstond als dijkdorp aan de voet van een kunstmatige heuvel aan de samenvloeiing van de Oude Rijn en de Nieuwe Rijn. In de oudst bekende vermelding, omstreeks 860, werd het toenmalige dorp Leithon genoemd. In de op deze heuvel gelegen burcht zetelde aanvankelijk een leenman van de bisschop van Utrecht, maar de Burcht van Leiden kwam omstreeks 1100 in handen van de graaf van Holland. In die jaren begon op de zuidelijke Rijnoever de groei van het nieuwe Leiden. De graaf bouwde er zijn hof en stichtte er een kapel, de voorloper van de huidige Pieterskerk.
De gunstig gelegen nederzetting kreeg in 1266 bevestiging van de reeds eerder verleende stadsrechten en ontwikkelde zich met haar bloeiende lakennijverheid tot een van de grootste steden van het gewest Holland. De lakennijverheid was er binnengebracht door wevers uit Ieper, die in de 14e eeuw uit hun stad wegvluchtten wegens de pest. In 1389, toen de bevolking tot ongeveer 4000 was gegroeid, werd de stad uitgebreid met het stadsdeel tussen Rapenburg (tevoren de zuidrand van de stad) en de Witte Singel.
Een bijzonderheid van Leiden is de aanwezigheid van uitgebreid archiefmateriaal over het buurtleven en buurtorganisaties (de zogenaamde gebuurten), dankzij een vroegtijdige en onophoudelijke overheidsbemoeienis, die zelfs teruggaat tot de 14e eeuw.
Cultuur
Belangrijke bezienswaardigheden zijn:
- Pieterskerk, het grootste kerkgebouw van Leiden
- Hooglandse Kerk, de grootste nog in gebruik zijnde kerk van Leiden
- Burcht
- Hartebrugkerk, ook wel Coeli-kerk genoemd, een katholieke kerk
- Waag
- Rapenburg met het Academiegebouw
- Stadhuis met de breedste renaissancegevel van Nederland
- Oude Sterrewacht
- twee stadspoorten: De Morspoort aan de noordwestzijde en de Zijlpoort aan de noordoostzijde van het stadscentrum.
- Doelenpoort
- negen molens
- 35 hofjes, bijvoorbeeld de Jean Michelhof
- 88 bruggen binnen de singels
- enkele tientallen monumentale wevershuisjes. Eén wevershuis is als museum van binnen te bezichtigen.
Een qua bouwstijl belangrijk gebouw is de Marekerk (1649). Het ontwerp van deze kerk (1639) is volgens die van een koepelkerk; een achthoekige centraalbouw met banken om de kansel heen. Hoewel deze kerk tegenwoordig de oudste kerk is die in Holland voor de protestantse eredienst is gebouwd, gaat die eer eigenlijk naar de koepelkerk van Willemstad (1607), dat toentertijd bij het graafschap Holland hoorde. De kerk is ontworpen door Arent van 's-Gravesande.
De ongeveer 6,5 km lange buitenste grachtengordel van Leiden (het singelpatroon) is nog geheel intact. De vroegere wallen en bolwerken dienen nu vooral als groenvoorziening. Er liggen parken, oude begraafplaatsen en de Witte Singel loopt rond de hortus botanicus en de Sterrenwacht. De Zijlsingel wordt gekarakteriseerd door het Meelfabriekcomplex dat, samen met de vroegere "Lichtfabriek" aan de Langegracht, tot de weinige overgebleven grote monumenten van het industrieel verleden van de stad behoort.
Musea
Leiden herbergt een aantal belangrijke musea:
- Rijksmuseum van Oudheden
- Museum Volkenkunde
- Naturalis
- Museum Boerhaave (wetenschapsgeschiedenis)
- Stedelijk Museum De Lakenhal (beeldende kunst en geschiedenis)
- Hortus botanicus Leiden, de oudste botanische tuin van Nederland
- SieboldHuis, de eerste wereldwijde Japan collectie
Film, muziek, theater en kunst
Met het Trianon aan de Breestraat en Lido aan de Steenstraat heeft Leiden twee bioscopen waar de grotere filmproducties draaien. Er is ook een filmhuis: Het Kijkhuis aan de Vrouwenkerksteeg. Elk jaar wordt eind oktober het Leids Film Festival georganiseerd.
De Stadsgehoorzaal aan de Breestraat is de belangrijkste concertzaal. De nabijgelegen Waag wordt ter aanvulling gebruikt voor kleinere uitvoeringen. Samen met de nieuwe Aalmarktzaal die in 2009 gereed moet komen, presenteren deze zalen zich vanaf 2009 onder de naam Stedelijk Concertgebouw Leiden.
De grootste theaterlocatie is de Leidse Schouwburg op de Oude Vest uit 1705, de oudste schouwburg van Nederland. Andere locaties voor theater, dans en beeldende kunst zijn het LAKtheater, het Imperium Theater en het Scheltema complex.
In het kader van het project "Dicht op de Muur" heeft stichting TEGEN-BEELD 101 gedichten op evenzoveel Leidse muren afgebeeld. Het gaat om uiteenlopende gedichten in vele talen, waarmee aandacht wordt besteed aan het internationale karakter van de stad.
Zie ook:
- Kunstacademie Leiden
- Leidse popmuziek
- Leids Cabaret Festival
Bibliotheken
Als boekenstad heeft Leiden een aantal belangrijke bibliotheken:
- de Universiteitsbibliotheek Leiden, de oudste Universiteitsbibliotheek in Nederland
- de Bibliotheken Leiden & Leiderdorp, de openbare bibliotheek
- Bibliotheca Thysiana, sedert 1655
Evenementen
- Werfpop in juli
- Rembrandtfestival in het weekend rond 15 juli, de geboortedag van Rembrandt.
- Leidens ontzet op 2 en 3 oktober
- Ontzettend Leiden het 'Noorderslag van de Randstad', meerdaags muziekfestival waarbij Leiden haar rijke muziekcultuur presenteert, (zie ook: Leidse popmuziek) in het weekend voor 3 oktober
- Leids Film Festival van 27 tot en met 29 oktober
- De Leidsche Lakenfeesten begin juli
- Dichter Bij Jou organiseert een landelijk poëziepodium (het hele jaar door) en de strijd om de titel 'Leidse Slamdichter' (in oktober en november)
- Leiden Swingt een muziekfestival met het accent op jazz, blues en rock-'n-roll, meestal in de derde week van januari
- EL CID-week is de jaarlijkse introductieweek voor eerstejaars studenten van de Universiteit Leiden, de Hogeschool Leiden en Webster University.
- Zomerjam is een Hip Hop evenement waarin alle elementen uit de Hip Hop Cultuur bij elkaar gebracht: Rap, Breakdance, Graffiti en Turntablism
- Leidse Draaiorgeldag wordt het tweede weekeinde van mei gehouden met eens in de vijf jaar (2013) een grote happening met meer dan 50 draaiorgels
- Straatmuzikanenconcours De Gouden Pet Nationaal concours waarbij meer dan 40 straatacts in het eerste weekend van juli wordt gestreden om de Gouden Pet en geldprijzen
- Rapenburgfestival in het laatste weekeinde van augustus is een groot cultureel festival met als main event het Rapenburgconcert op de vrijdagavond
Economie
Winkelen
Er zijn vele winkels in de binnenstad. De Haarlemmerstraat is de belangrijkste winkelstraat. Andere winkelstraten zijn de Breestraat en de Doezastraat. Koopavond is op donderdag.
Buiten de binnenstad is de Luifelbaan in Leiden Zuidwest het grootste winkelcentrum.
De stad heeft ook een aantal markten:
- In het centrum is op woensdag en zaterdag markt.
- In de Stevenshof is er op donderdag markt.
- In de Merenwijk is er op vrijdag markt.
- In Zuid-West is er op dinsdag markt (voor de uitbreiding van winkelcentrum de Luifelbaan aan het 5 Meiplein, maar thans verplaatst naar de Montgomerystraat achter het Bevrijdingsplein).
Media
Leiden heeft de volgende lokale kranten:
- Leidsch Dagblad
- Leids Nieuwsblad (huis-aan-huis blad)
- Witte Weekblad (huis-aan-huis blad)
- Het op Zondag (huis-aan-huis blad)
Politiek
College van B&W
Het college bestond tot 10 oktober 2007 uit vier partijen: PvdA, SP, GroenLinks en ChristenUnie. De twee SP-wethouders stapten op toen besloten werd de RijnGouwelijn-Oost (RGL), ondanks andersluidende referendum-uitslag, alsnog door het stadscentrum aan te laten leggen.
Op 16 oktober 2007 bleek dat de overgebleven wethouders niet gesteund werden door de gemeenteraad. Onderhandelingen nadien hebben geleid tot een nieuw college dat per 20 december 2007 is aangetreden. Het college wordt gedragen door PvdA, VVD, CDA en GroenLinks.
Gezondheidszorg
- Leids Universitair Medisch Centrum
- Diaconessenhuis
- Rijnland Ziekenhuis
Bekende persoonlijkheden
Bekende en prominente Leidenaren
Band met Leiden
Verschillende oude meesters hebben banden met Leiden. Zo werden Rembrandt, Jan Steen,Gerrit Dou, en Frans van Mieris de Oudere in Leiden geboren. Allen waren lange tijd werkzaam in de stad en zijn -op Rembrandt na- ook in Leiden gestorven.
Drie eeuwen later, in 1917, richtte Theo van Doesburg in Leiden samen met o.a. Mondriaan en J.J.P. Oud het tijdschrift De Stijl op, dat van grote invloed zou zijn op de 20e-eeuwse kunst en architectuur.
Op 26 augustus 1910 maakten de beroemde Oostenrijkse componist Gustav Mahler en psychoanalyticus Sigmund Freud een gedenkwaardige wandeling door de binnenstad van Leiden, tijdens welke ze vooral over Mahlers huwelijksproblemen spraken.
Uit de wetenschap zijn een aantal belangrijke namen verbonden met Leiden. In de 16e en 17e eeuw was de universiteit van Leiden namelijk één van de grootste en meest toonaangevende in Europa. Beroemde wetenschappers uit die tijd trokken naar Leiden, zoals Justus Lipsius, Sebald Justinus Brugmans, Carolus Clusius, Constantijn Huygens en René Descartes. Herman Boerhaave doceerde aan de Universiteit Leiden en verrichtte er onderzoek. Heike Kamerlingh Onnes had een laboratorium in Leiden, waarin hij onderzoek deed, wat hem uiteindelijk in 1913 een Nobelprijs opleverde. Ook de Nobel-laureaten Hendrik Lorentz, Pieter Zeeman (beide natuurkunde) en Willem Einthoven (fysiologie/geneeskunde) waren verbonden aan de Leidse Universiteit. De bekende botanicus Nicolaas Meerburgh werd in Leiden geboren en was hortulanus van de Hortus Botanicus Leiden.
Een aantal (voormalige) leden van het Nederlandse koninklijk huis studeerde aan de Leidse Universiteit en enkele van hen ontvingen er een eredoctoraat.
Veel schrijvers, dichters en essayisten waren of zijn nog steeds in Leiden actief, zoals Frédéric Bastet, Nicolaas Beets (Hildebrand), Abdelkader Benali, J.M.A. Biesheuvel, Willem Bilderdijk, J.C. Bloem, Boudewijn Büch, Huib Drion, Rudy Kousbroek, Tomas Lieske, H.A. Gomperts, Maarten 't Hart, Sarah Hart, Eric van Hoof, F.B. Hotz, Anton Korteweg, Jacob van Lennep, Frits van Oostrom, Willem Otterspeer, Piet Paaltjens, Ilja Leonard Pfeijffer, Karel van het Reve, Ad Verbrugge, Albert Verwey, Christiaan Weijts, Jan Wolkers en Jacqueline Zirkzee.
Deze pagina is gebaseerd op het auteursrechtelijk beschermde Wikipedia-artikel <http://nl.wikipedia.org/wiki/Leiden>; het is vrijgegeven onder de GNU Free Documentation License.