Ommen

Uit Plaatsinformatie

Ommenis een gemeente (bestuur) gemeente en een gelijknamige kleine Lijst van plaatsen met stadsrechten stad in de Nederlandse provincie Overijssel.

Ommen ligt aan de Overijsselsche Vecht, in de streek Salland. De stad heeft sinds 1248 stadsrechten en wordt al rond het jaar 1100 genoemd als doorwaadbare plaats langs de Vecht. De gemeente telt inwonertal NL gemeente 0175 inwoners inwonertal NL datum, bron: Centraal Bureau voor de Statistiek CBS) op een oppervlakte van 181,98 km². Dit komt neer op een dichtheid van 97 inwoners per vierkante kilometer.

Geschiedenis

Ommen is ontstaan op een rivierduin bij een doorwaadbare plaats in de rivier de Overijsselsche Vecht Vecht. Dit is goed zichtbaar rondom het Kerkplein, dat hoger is gelegen dan de straten ten zuiden en ten oosten van de kerk. De plaatsnaam verschijnt voor het eerst in 1133: Engelbertus de Umme is dan een van de getuigen bij een schenking van goederen aan de abdij Klarholz in Westfalen.

In 1248 krijgt Ommen stadsrechten van Otto van Holland bisschop Otto III van Sticht Utrecht Utrecht. De oorspronkelijke acte is verloren gegaan, hetgeen bij heel wat steden het geval is. Een document dat daarvoor moest doorgaan wordt algemeen als onecht beschouwd: het handschrift is 17e-eeuws en bevat zelfs het verkeerde jaartal (1208). Niettemin doet de inhoud authentiek aan. De naam van de bisschop wordt vermeld met een achttal getuigen, onder wie ridders en de toenmalige schouten van Salland en Vollenhove. Andere bewijzen voor de oude papieren van Ommen als stad zijn de brieven uit 1343 en 1346, waarin bisschop Jan van Arkel de rechten bevestigt. Aan een charter uit 1336 hangt het stadszegel van Ommen, waarvan het huidige gemeentewapen is afgeleid.

In de tijd van het Hanze verbond, tot ca. 1500, waren er in deze regio een aantal belangrijke Hanzestad Hanzesteden als Kampen (Overijssel) Kampen, Zwolle en Deventer. Deze zogeheten Gemeene of Principaalsteden zochten contact met kleinere steden en dorpen in hun achterland. In Overijssel was een groot aantal van deze Bijsteden aan een van de grote IJsselsteden gelieerd. Zo was de stad Ommen, met o.a. Hasselt (Overijssel)Hasselt, Gramsbergen, Oldenzaal en Enschede verbonden met de destijds belangrijke handelsstad Deventer. Behalve landbouwproducten had men in Ommen niets voor handel en transport te bieden. De geringe betrokkenheid van Ommen bij de Hanze was uitsluitend te danken aan de ligging aan een toen belangrijke vaarverbinding via de Vecht.

Ommen had tot begin 20e eeuw een centrumfunctie in de regio. Er zetelden diverse overheidsorganisaties in de stad, zoals het belastingkantoor en het kantongerecht. Het kantongerecht was vanaf 1838 de voortzetting van het in 1811 ingestelde vredegerecht Ommen. Bij het opnieuw vastleggen van de rechtsgebieden in Overijssel in 1933 werd het samen met de kantongerechten van Goor en Kampen opgeheven.

Tot 1811 bestonden er twee bestuurlijke organisaties. Het Stad Ommen stadsgericht Ommen, bestaande uit een smalle strook vanaf de Vecht, van de stad tot en met de Ommerschans, werd bestuurd door een eigen Stadsregering. Daarnaast had men het Kerspel of Schoutambt Ommen, als bestuursvorm voor het omliggende platteland. Ambt Ommen Ambt-Ommen omvatte destijds ook Avereest en Den Ham (Overijssel)Den Ham en werd na 1685 ook wel het schoutambt Ommen en Den Ham genoemd. Bij de introductie van de Franse bestuursorganisatie in 1811 werd Den Ham van het schoutambt Ommen gescheiden en een afzonderlijke gemeente. Het restant van het schoutambt Ommen werd met het stadsgericht Ommen verenigd tot de Mairie Ommen. In 1818 kwam de oude scheiding van de twee gemeenten Stad-Ommen en Ambt-Ommen weer terug, en werd ook Avereest een afzonderlijke gemeente. In 1923 kreeg Ommen opnieuw te maken met een herindeling toen de gemeenten Stad- en Ambt Ommen samen verder gingen als gemeente Ommen. Het oostelijke deel van Lemelerveld, tot dan behorend bij Ommen, werd in 1997 bij de gemeente Dalfsen gevoegd. De gemeente Ommen is dus, tegen de huidige tendens in, steeds kleiner geworden.

In de jaren 1920-1929 jaren twintig en 1930-1939 dertig van de 20e eeuw twintigste eeuw was Ommen het wereldcentrum van de theosofie. Op het landgoed Eerde (landgoed)Eerde van Philipp baron van Pallandt had Jiddu Krishnamurti Krishnamurti de Orde van de Ster in het Oosten gevestigd. Jaarlijks werden op het landgoed de Sterkampen gehouden. In 1929 hief Krishnamurtu de orde op, omdat hij tegen persoonsverheerlijking was. De baron verkocht het terrein aan de gemeente Ommen. De Sterkampen gingen tot 1939 door, en Krishnamurti was er jaarlijks gastspreker. In 1941 werd op deze plek het kamp Erika|strafkamp Erika gevestigd. Krishnamurti wenste daarom na de oorlog niet op deze plek terug te keren.

Bijzondere gebouwen

In Ommen bevindt zich een klein aantal monumentale en anderszins bijzondere gebouwen:

Nederlands Hervormde kerkgebouw kerk op het Kerkplein - een Laatgotiek Laat-Gotisch gebouw, gewijd geweest aan de H. Brigida. Het is het oudste gebouw van Ommen. In een document uit 1238 wordt de kerk reeds genoemd. Na een brand in 1624 is de kerk op een deel van de muren na verwoest en heropgebouwd. De huidige toren is pas in 1857 aangebracht.
het klokkenhuis, tegen de kerk aangebouwd na het afbranden van de kerktoren in 1624
het voormalige gemeentehuis aan de Vecht - gebouwd in 1827 op de plaats van het Bruggenhuis. Tot 1923 werd hier bij de brug nog tol geheven. Het stadhuis is in 1960 vergroot en in 1982 vervangen door een nieuw gemeentehuis aan de Chevalleraustraat.
het oude postkantoor aan de Kruisstraat - gebouwd in 1881, als postkantoor gebruikt tot 1907.
het voormalige postkantoor aan de Markt - gebouwd in 1906-1907, ter vervanging van het kantoor aan de Kruisstraat. Thans een grand-café.
de muziektent op de Markt - gebouwd in 1909 in opdracht van muziekvereniging Crescendo. Bij de aanleg van de huidige N34 over de Markt in 1970 is de muziekkoepel verplaatst. Het ernaast gelegen gebouw van het voormalige Kantongerecht is bij de aanleg van de N34 gesloopt.
het "Koffiehuis van den Volksbond" op de hoek Brugstraat-Kruisstraat-Varsenerpoort uit 1903, later was hier een drukkerij gevestigd. In 2007 gerestaureerd.
de oude begraafplaats aan de Hardenbergerweg met baarhuisje - in gebruik genomen in 1828, vervangen door een nieuwe begraafplaats in 1920 en definitief gesloten in 1969.
de Joodse begraafplaats aan de Hardenbergweg - de oudste nog aanwezige grafsteen dateert uit 1747 (5507).
het Besthmener Tolhuis - dit negentiende-eeuwse gebouwtje moest in 1961 wijken voor de verbreding van de weg Ommen-Lemele en is in 1968 herbouwd naast de daarvoor reeds gerestaureerde molen op Den Lagen Oordt.
de Rooms-Katholieke kerk, gebouwd in 1938 ter vervanging van een kerkgebouw dat afkomstig was van Schokland en in 1861 in gebruik was genomen.
de Gereformeerde kerk aan de Bouwstraat, gebouwd in 1932 ter vervanging van een kerk uit 1897
in de Brugstraat en op het Kerkplein bevinden zich enkele huizen met achttiende-eeuwse puntgevels.
landhuizen en buitenplaatsen, zoals Olde Vechte en Het Laar in Ommen en een aantal in de buurtschappen.
Station Ommen, geopend in 1903, ontworpen door de architect Eduard Cuypers.

Molens

In de gemeente is een vijftal korenmolens te vinden:

De Lelie (Ommen)De Lelie in Ommen
De Konijnenbelt in Ommen
Den Oordt in Ommen
De Besthmenermolen in de buurtschap Besthmen
De Vilsterse Molen in Vilsteren

Verenigingsleven

Ommen kent een groot aantal verenigingen waar de inwoners zich verpozen. Dit gebeurt nog veelal via de vertrouwde zuilen: algemeen, christelijk en gereformeerd-vrijgemaakt. Tot de oudste verenigingen behoren de in 1908 opgerichte harmonie Crescendo en de in 1921 opgerichte voetbalvereniging Ommen (thans OVC'21).

Na de Tweede Wereldoorlog ontstonden o.a. de Ommer Zaterdagmiddag Voetbalvereniging (OZC) en Christelijke Muziekvereniging Soli Deo Gloria (SDG, in de volksmond spreekt men over Soli). De slagwerkgroep van Soli is op het hoogste landelijk niveau zeer succesvol. Op 9 februari 2008 is deze Nederlands Kampioen Podiumorkesten geworden. Op 31 juli 2009 werd de groep vice-wereldkampioen tijdens het Wereld Muziek Concours te Kerkrade .

Ook kent Ommen een scoutinggroep: de Van Pallandt-groep, vernoemd naar Baron van Pallandt (zie ook onder Ommen Toerisme Toerisme).

Gastronomie

Ommen heeft een aantal plaatselijke plaatselijke specialiteiten:

Zûte plassies - een meestal vijfhoekig broodje van gekruid brooddeeg; de exacte samenstelling is een geheim van de Ommer bakkers, maar omvat o.a. komijn en anijs; alleen verkrijgbaar van eind oktober tot medio december.
diverse nieuwe ontwikkelingen, zoals de herontdekking van spelt, een oude graansoort, die o.a. in Vilsteren wordt verbouwd; van speltmeel worden diverse producten vervaardigd.

Sport

Sinds 2006 kent Ommen de Vechtdalmarathon 2-daagse, een hardloopwedstrijd waarbij over drie wedstrijden de afstand van een marathon (sport)marathon wordt gelopen.

Evenementen

Palmpasen optocht - op de zaterdag voor Palmzondag is er voor de jongste jeugd een palmpasenoptocht. De palmpasenstok palmpasenstokken - in Ommen traditioneel geen kruis, maar een geschilde stok met 'zwaantjes' en een broodkrans, versierd met buxustakjes, rozijnen en een sinaasappel - worden voor de optocht gekeurd door de Gemienschap van Oll Ommer
Eiertikken op Paasmaandag - Al eeuwen worden op Pasen Tweede Paasdag na de kerkgang op het Kerkplein rond elf uur door groepjes van vier personen eier getikt. De ene speler houdt een ei in de knuist waarvan alleen de bovenkant zichtbaar is, de andere tikt het met een ander ei aan. Eerst punt tegen punt en dan stomp tegen stomp; zijn beide eieren beschadigd dan tikt men met de twee hele zijden tegen elkaar. Wie het laatste ei van de medespelers stuk tikt krijgt de getikte eieren als overwinning.
Paasvuur op Tweede Paasdag
Ommer Bissing - traditionele jaarmarkt, nu een serie evenementen in de zomer.

Toerisme

De gemeente Ommen is een bekend vakantieoord. De bossen en het Sallandse landschap zijn een rustplek voor veel vakantiegangers. Sinds 1913 werd er aan de rand van Ommen door de scouting padvinderij op Ada's Hoeve gekampeerd. Baron van Pallandt heeft in 1923 de Gilwell Ada's Hoeve Ada's Hoeve, met het omringende bosgebied langs de Vecht, aan de padvinderij geschonken. Dit terrein en een terrein bij de Steile Oever in Eerde (Overijssel)Eerde zijn nog steeds bij Scouting Nederland in gebruik. Na de Tweede Wereldoorlog is het toerisme sterk gegroeid. In gemeente Ommen bevinden zich nu een groot aantal campings en verschillende bungalowparken. Ook is er het Nationaal Tinnen Figuren Museum gevestigd.

In de zomer kunnen toeristen genieten van de verschillende activiteiten met de Ommer Bissingh, een evenement dat elk jaar in juli en augustus plaatsvindt met (rommel)markten, kermis, en allerlei activiteiten. Sinds augustus 2007 is daar een wielerwedstrijd door het centrum van Ommen bij gekomen. De bissinghwielerronde wordt elk jaar op de eerste woensdag in augustus gehouden. De Bissing is van oorsprong een traditionele jaarmarkt, die sinds 1557 op de tweede dinsdag in juli gehouden wordt en vaak twee of drie dagen duurde. Op de Bissing kwamen veel mensen uit de buurtschappen en omringende plaatsen naar Ommen voor grotere aankopen, wat veelal gepaard ging met kermis en cafébezoek. Tot in de jaren '60 was de Ommerbissing de grootste jaarmarkt in deze streek. Om de stad er netjes uit te laten zien werden vroeger de Ommenaren aan het werk gezet: zelfs het gras tussen de stenen voor de woningen diende verwijderd te worden om geen proces-verbaal te riskeren. Ook werd gecontroleerd of de schoorstenen geveegd waren; een overgeleverd gebruik uit de tijd toen veel woningen uit hout waren opgetrokken. Een andere traditie was het verhuren van de standplaatsen: na het luiden van het bissingklokje op maandagmorgen stroomden honderden kooplieden binnen voor de verloting van de plaatsen.

Tevens ligt Ommen aan het Pieterpad.

Verkeer

Nabij Ommen kruisen de N34/340 en de N48/348 elkaar. De N34 is eind jaren 60, bij een verbreding van de bedding van de Vecht en de aanleg van een nieuwe brug, dwars over de Markt in Ommen gelegd. Hiervoor is een groot aantal panden gesloopt en is het aangezicht van de stad sterk veranderd. Voor het verkeer tussen Zwolle (Overijssel)Zwolle en Hardenberg is deze verbinding vooral in de zomer een beruchte bottleneck vanwege de diverse kruisingen en verkeerslichten. Er wordt dan ook al gewerkt aan een weg die ten noorden van Ommen zal lopen, om het doorgaande verkeer uit het centrum van Ommen te houden.

Sinds 15 januari 1903 beschikt Ommen over een spoorverbinding met Zwolle, als onderdeel van de spoorlijn Zwolle - Stadskanaal, aangelegd door de NOLS. Het station Ommen stationsgebouw werd ontworpen door Eduard Cuypers. In 1905 kwam ook de verbinding met Stadskanaal (plaats)Stadskanaal tot stand. Het gedeelte tussen Emmen (Drenthe)Emmen en Stadskanaal is later buiten gebruik gesteld. Van 1910 tot 1935 had Ommen een directe Spoorlijn Deventer - Ommen spoorverbinding met Deventer via Raalte, aangelegd door de Overijsselsche Lokaalspoorweg-Maatschappij Deventer – Ommen OLDO. Jarenlang heeft men geprobeerd de laatste lijn door te trekken naar Hoogeveen, waarbij de gemeenten Ambt-Ommen, Stad-Ommen, Avereest, Zuidwolde en Hoogeveen financieel wilden bijdragen. De ontworpen spoorweg zou de afstand van Groningen naar Deventer en Twente aanzienlijk verkorten. Onder meer door de opkomst van de autobus in de jaren 20 worden deze plannen nooit gerealiseerd. Ook de verlenging van de spoorlijn Neede - Hellendoorn spoorlijn (Winterswijk) - Neede - Hellendoorn naar Ommen is vanwege de laag ingeschatte vracht- en reizigersaantallen nooit voltooid.

Buslijnen zijn lijn 31 (Ommen-Hoogeveen), lijn 81 (Ommen-Westerhaar-Vriezenveensewijk Westerhaar-Almelo, lijn 162 (Ommen-Raalte) en lijn 167 (Ommen-Zwolle). Overige buslijnen zijn lijn 75 (Ommen-Nijverdal) en lijn 667 (Ommen-Zwolle). De laatste twee zijn scholierenlijnen, ze rijden slechts een tot enkele malen per dag. Regelmatige busverbindingen naar Deventer via Lemele, Almelo via Nijverdal, naar Hardenberg en naar Zwolle via Vilsteren zijn opgeheven.

In het noorden van de gemeente bevindt zich het Ommerkanaal. Dit is aangelegd als zijkanaal van de Dedemsvaart (kanaal)Dedemsvaart. Nu heeft het een functie als afwateringskanaal, maar tot 1964 was er ook scheepvaart. Het kanaal liep destijds langs de oostzijde van de stad, waar een haven was bij de Hardenbergerweg. Er was toen geen directe verbinding met de Vecht. Wel kon men via een Duiker (kunstwerk) duiker onder de Hardenbergerweg door water spuien op een oude vechtarm.

Zetelverdeling gemeenteraad

Lokale Partij Ommen (LPO) 5 zetels
Christen-Democratisch Appèl CDA 5 zetels
ChristenUnie 2 zetels
Partij van de Arbeid (Nederland)PvdA 2 zetels
Volkspartij voor Vrijheid en Democratie VVD 2 zetels
Democraten 66 D66 1 zetel

Trivia

Het gasstation "Ommen" van de Gasunie bevindt zich in het nabijgelegen Vilsteren.

Deze pagina is gebaseerd op het auteursrechtelijk beschermde Wikipedia-artikel <http://nl.wikipedia.org/wiki/Ommen>; het is vrijgegeven onder de GNU Free Documentation License.