Opmeer

Uit Plaatsinformatie

Opmeer is een dorp en een gemeente in de regio West-Friesland in de Nederlandse provincie Noord-Holland. De gemeente telt 11.305 inwoners (31 mei 2009, bron: CBS) en heeft een oppervlakte van 41,68km² (waarvan 0,31 km² water). Opmeer heeft een stedenband met het Poolse Goleniów (Duits: Gollnow) en werkt internationaal samen met het Zweedse Svedala. Hier is officieel echter nog geen sprake van een stedenband.

Inhoud 1 Kernen binnen de gemeente Opmeer 1.1 Opmeer 1.2 Hoogwoud 1.3 Spanbroek 1.4 Aartswoud 1.5 De Weere 1.6 Wadway 1.7 Zandwerven 1.8 De Gouwe 1.9 Buurtschappen 1.10 Uitbreidingen 2 Politiek 2.1 Burgemeester en Wethouders 2.2 Huidige gemeenteraad 3 Toerisme 3.1 Musea 3.1.1 Scheringa Museum voor Realisme 3.1.2 Museumboerderij West-Frisia 3.2 Rijksmonumenten 3.3 Recreatie 4 Verenigingsleven 4.1 Sport 4.2 Evenementen

Kernen binnen de gemeente Opmeer

De huidige gemeente Opmeer bestaat sinds 1979 en omvat volgende kernen.

Steden:

• Hoogwoud, sinds 1979 onderdeel van de gemeente Opmeer

Dorpen/Gehuchten:

• Aartswoud, sinds 1979 onderdeel van de gemeente Opmeer
• De Weere, sinds 1979 onderdeel van de gemeente Opmeer
• Gouwe, sinds 1979 onderdeel van de gemeente Opmeer
• Spanbroek, sinds 1959 onderdeel van de gemeente Opmeer
• Wadway (gedeeltelijk), sinds 1959 onderdeel van de gemeente Opmeer
• Zandwerven, sinds 1959 onderdeel van de gemeente Opmeer

Buurtschappen:

• Abbekerkeweere, sinds 1979 onderdeel van de gemeente Opmeer
• Harderwijk, sinds 1979 onderdeel van de gemeente Opmeer
• Lagehoek
• Langereis, sinds 1979 onderdeel van de gemeente Opmeer

Opmeer

Opmeer vormt de hoofdkern van de gelijknamige gemeente, deze kern ligt het meest centraal en hier is dan ook het gemeentehuis gevestigd. Opmeer komt sinds 1310 al in beschrijvingen voor als Opmeer. De plaatsnaam verwijst naar het feit dat de plaats boven een meer was gelegen.

Stadsrechten

De plaatsen Opmeer en Spanbroek kregen in 1414 als één plaats stadsrechten. De naam Opmeer en Spanbroek wordt gebruikt als duiding voor de dorpenstad die bestaat uit de dorpen Opmeer en Spanbroek. De stad werd echter vaak niet als één stad gezien, maar als twee dorpen die stadsrechten hebben. Dit komt door het feit dat beide plaatsen niet echt een stedelijke uiterlijk hebben en de twee dorpen vaak niet samen worden genoemd als men het over de stadsrechten heeft. Daarnaast wordt soms alleen de naam Opmeer gebruikt voor de stad. In Opmeer was het rechthuis van de stad gevestigd, daterend uit 1598. Dit stond op de locatie waar nu een filiaal van de Rabobank is gevestigd. Het raadhuis, dat ook dateert uit 1598, staat nog steeds in Spanbroek op de splitsing Pade - Spanbroekerweg. De stad was ook verantwoordelijk voor een aantal kleinere omliggende plaatsen zoals Noord-Spierdijk, Spierdijk, Zandwerven en Zuidermeer. Ook Obdam en Hensbroek maakte korte tijd deel uit van de stad Opmeer en Spanbroek. Al in 1434 echter vormden Hensbroek en Obdam samen een eigen heerlijkheid, inclusief enkele stedelijke rechten. Deze rechten werden serieus uitgebreid in 1456 tot een bijna vol stadsrecht. Bij het ontstaan van de gemeenten in de 19e eeuw werd de stad in gemeentelijke zin uit elkaar gehaald. Deze scheiding duurde tot 1959, toen de gemeenten Opmeer en Spanbroek fuseerden tot de gemeente Opmeer.

Hoogwoud

De gemeente Hoogwoud werd in 1979 samengevoegd met de gemeente Opmeer. De kern Hoogwoud heeft ongeveer 3.000 inwoners. De plaatsnaam Hoogwoud komt al voor in 1289 als Hoechhoutswouder en in 1396 als Hogherswoude. Lang werd gedacht dat deze naam ter onderscheiding was van een toen nabij gelegen Nederwoude. Echter duidt de oudste naam daar niet op, deze zou veel eerder betekenen dat de plaats op een iets wat hoger gelegen woudgebied.

De Slag bij Hoogwoud

In 1256 vond, waarschijnlijk nabij het Berkmeer de slag van Hoogwoud plaats. Willem II van Holland sneuvelde in deze slag tegen de Westfriezen. In het gemeentewapen van de gemeente Opmeer is dit feit symbolisch weergegeven. Willem II werd na te zijn omgekomen 'begraven' in de haardplaat van een boerderij in Hoogwoud, tegenwoordig museumboerderij West-Friesland. Zijn zoon, Floris V had diverse pogingen ondernomen om zijn vader terug te vinden en in eigen gebied te begraven. Dat feit lukte met een slag in 1282, waarbij Hoogwoud werd geplunderd en de bevolking voor een groot deel uitgemoord door de Hollanders.

Stadsrechten

De kernen Hoogwoud en Aartswoud, die tegenwoordig deel uitmaken van de gemeente Opmeer, maakten geen deel uit van de stad Opmeer en Spanbroek. Hoogwoud verkreeg namelijk zelf stadsrechten in 1414 en mag zich sindsdien officieel een stad noemen. Vanwege het dorpse karakter wordt de term dorp echter vaker gehanteerd.

Het Huis van Hoogwoud

Uit een pentekening uit begin 18e eeuw, blijkt dat ten noorden van Hoogwoud, tussen de Koningspade en de Herenweg een kasteel heeft gestaan. Het Huis van Hoogwoud. Huis was in die tijd een gangbare benaming voor kasteel. Waarschijnlijk werd dit kasteel begin 15e eeuw voor het eerst bewoond door Eduard van Holland, ridder en zoon van graaf Willem VI van Holland en halfbroer van Jacoba van Beieren. Later nam het adellijke geslacht van Van Egmont zijn intrede. Dit verklaard ook de gracht om het kasteel. Het aanleggen van een gracht om een ‘huis’ was in die tijd alleen voorbehouden aan adellijke families. Waarschijnlijk is het kasteel, kort na de verkoop in 1607 door Lamoraal van Egmont, gesloopt. Naast de 18e eeuwse pentekening is er niet veel meer informatie over het kasteel is beschikbaar. De vraag rijst dan ook of er daadwerkelijk een kasteel heeft gestaan, of dat het een Herenhuis was. Gezien de gelijkenis van de tekening met de kastelen van Schagen en Purmerend en het feit dat de familie Van Egmont tot de hogere adel in Holland werden gerekend; kan worden aangenomen dat het daadwerkelijk om een kasteel ging.

Spanbroek

De kern heeft ongeveer 2.000 inwoners. Spanbroek was tot 1 juli 1959 een zelfstandige gemeente, waartoe ook Zandwerven behoorde. Ook Noord-Spierdijk, Zuidermeer en deel van Spierdijk hebben een tijd van die gemeente deel uit gemaakt. Het dorp was tot het begin van twintigste eeuw een typisch agrarische kern, die vanaf de jaren zestig van twintigste eeuw uitgebreid werd met nieuwbouwwijken. Aan het eind van die eeuw was de plaats samengesmolten met Opmeer. Aan de buitenranden vindt men nog het oude open karakter, vooral ten zuiden van Spanbroek rond Zandwerven.

Aartswoud

Aartswoud maakte tot 1979 deel uit van de gemeente Hoogwoud, na het opgaan van deze gemeente in de gemeente Opmeer werd ook Aartswoud onderdeel van deze gemeente. De plaatsnaam komt in 1319 voor als Edaertswoud, de naam zou verwijzen dat dit het woud was van familie of persoon Edaert, een Friese naam. Later werd de naam verbasterd naar onder meer Aertswoud (1450) en Aertzwoude (1573) tot aan de huidige spelling.

Zuiderzeehaven

In de middeleeuwen en tot aan de drooglegging van het Ouderlandentocht en het latere Wieringermeer lag Aartswoud nog aan de Zuiderzee. Het ligt nu nog altijd aan de Westfriese Omringdijk. De kern had dan ook een haven waar vanuit walvisvaarders richting de Oostzee vertrokken om daar op de walvissen te jagen. Opschriften op huizen en boerderijen in Aartswoud herinneren nog aan deze tijd. Verhalen gaan dat de (stompe) toren in het dorp als vuurtoren fungeerde. Dit ondanks het feit dat de zee bij Aartswoud als zeer gevaarlijk te boek stond. Het ontsteken van de vuurtoren was dus om schepen, expres, in moeilijkheden te brengen. Bij een schipbreuk kon de (arme) bevolking van het dorp profiteren van de goederen die aanspoelden aan de kust. Hoewel het een voor die tijd gebruikelijke techniek was, is het niet bekend hoe vaak deze door de Aartswouders is toegepast.

De Weere

De Weere was tot 1979 gelegen in de gemeente Hoogwoud, die toen opging in de gemeente Opmeer. De plaatsnaam De Weere komt al in 1745 voor als zodanig voor. Er is een document waar het De Winckeler Weer wordt genoemd, waarbij Winckeler een familienaam is, mogelijk een bijnaam ter onderscheiding van andere De Weere's. De plaatsnaam is namelijk een veel voorkomende veldnaam-toponiem in West-Friesland. Het toponiem betekent land dat gelegen is tussen twee afwateringssloten waarbij het land een redelijke omvang had. De Weere is een echt lintdorp. Het dorp ligt in de lengte tussen de Oosterboekelweg en Vekenweg. De hoofdstraat heet de Driestedenweg. Sinds de 20e eeuw wordt bij het dorp ook de doodlopende weg Tropweere gerekend, daarvoor werd dat nog als een eigen maar kleine plaats gerekend. Tropweere verwijst overigens naar het feit dat het boven het dorp is gelegen. Onder het dorp wordt ook de buurtschappen Harderwijk en Abbekerkeweere gerekend.

Wadway

Wadway is gelegen tussen de dorpen Spanbroek en Wognum. De plaats wordt al in de 11e eeuw wordt de plaats genoemd, als Wadwey. In 1310 komt het voor als Watwey. De plaatsnaam is een samenstelling van Wad, wat doorwaadbare plaats betekent en Way, dat weg betekent.De kern van het dorp is behoort tot de gemeente Opmeer. Hoewel het een eigen kern is, wordt het soms toch bij de grote plaatsen onderverdeeld. In die optiek wordt het gedeelte in de gemeente Opmeer bij het dorp Spanbroek gerekend en het gedeelte in de gemeente Medemblik bij het dorp Wognum. Wadway heeft ongeveer 420 inwoners.

Zandwerven

Zandwerven maakte tot 1959 deel uit van de gemeente Spanbroek en is sinds dat jaar onderdeel van de gemeente Opmeer. Het is bekend dat het gebied rondom Zandwerven in ieder geval al vanaf 2000 jaar v.Chr. door mensen bewoond is. Wel werd uit deze opgravingen, nabij Zandwerven duidelijk dat de bewoners meer dan eens last hadden van het water.

De Gouwe

De Gouwe is vooral agrarisch met in de kern van het dorp ook niet-agrarische bewoning. De Gouwe was tot 1979 gelegen in de gemeente Hoogwoud, die toen opging in de gemeente Opmeer. De plaats met ongeveer 220 inwoners (2004) is gelegen tussen de dorpen Aartswoud en Sijbekarspel. De plaatsnaam is afgeleid van het water dat langs de plaats loopt, dat ook de gouwe heet. Gouw of gouwe is een veelvoorkomende waterduiding in West-Friesland. Het water van de Gouwe is met vergelijking tot het land vrij hoog gelegen.

Buurtschappen

Behalve bovenstaande dorpen maken ook de ondergenoemde buurtschappen deel uit van de gemeente Opmeer.

Abbekerkerweere

Abbekerkeweere was tot 1979 gelegen in de gemeente Hoogwoud, die toen opging in de gemeente Opmeer. Het is gelegen in tussen stad en dorp Abbekerk en De Weere. Het is van oorsprong de weg tussen die twee plaatsen, hieraan kwam wat bewoning en ontstond een buurtschap. De plaatsnaam is een samensmelting van de twee genoemde plaatsnamen. De bebouwing van Abbekerkeweere valt formeel onder De Weere, waartoe het tegenwoordig zelf grotendeels binnen de woonkern, de binnenkom valt. Op de grens met Abbekerk is een klein stuk weilandbos gelegen.

Harderwijk

Harderwijk valt formeel onder De Weere, en beide waren tot 1979 gelegen in de gemeente Hoogwoud, die toen opging in de gemeente Opmeer. Het is gelegen tussen de dorpen Lambertschaag en De Weere. De plaatsnaam zou mogelijk afgeleid zijn van de naam van een familie of persoon Harde die hier ooit woonde. Vrij vertaald betekent het dan de plaats van Harde. Anderen denken dat het dezelfde grondslag heeft als het grotere 'broertje' Harderwijk in de provincie Gelderland en vele plaatsen in Engeland met de naam Hardwick of Hardwicke, namelijk die van plaats van de schapenherders en schapenboerderij.

Lagehoek

De buurtschap valt formeel ook onder het dorp Opmeer. Het is gelegen in de polder De Lage Hoek, waaraan het dus ook de plaatsnaam heeft ontleend. De buurtschap en polder zijn gelegen ten westen van het dorp Opmeer. Een deel van de polder is een natuurreservaat dat eigendorm is van Landschap Noord-Holland. De rest van de polder waarin heeft naast een natuur- ook een agrarische functie.

Langerijs

Langereis was tot 1979 gelegen in de gemeente Hoogwoud, die toen opging in de gemeente Opmeer. Het is gelegen tussen Veenhuizen, Aartswoud en Winkel. De plaatsnaam is afgeleid van het water waar het aan ligt. De naam komt van oorsprong af van de rivier de Reise of Reis die er liep van het Berkmeer tot in de Zuiderzee totdat deze werd rechtgetrokken als een afwateringskanaal. Die riviernaam was afgeleid van het Germaanse benaming voor stromen en zich bewegen, rîsan. Het kanaal was vrij lang voor afwateringskanaal dus noemde men het De Lange Reise, die benaming komt uit 1598 en gold toen ook al voor de ontstaande kern van bewoning langs het kanaal. In 1745 wordt het geschreven als De Lange Reys, het heeft vanaf dan niet meer de betekenis van de oude rivier maar verwijst het naar het feit dat het nogal tijd kostte als men langs het hele kanaal reisde.

Uitbreidingen

Het dorp was tot het begin van twintigste eeuw een typisch agrarische kern. De grote groei begon vanaf ongeveer 1960. Nieuwe woonwijken werden aangelegd. Wijken die ontstonden:

• Bloemenwijk
• Planetenwijk
• Wijde Klaver
• De Glazen Wagen
• Wijde Klaver Oost
• Hoogwoud Oost
• Nieuwbouwproject De Weere
• 's Heerenweide (naast Wijde Klaver Oost 400 woningen, nog te realiseren / in planfase)

Aan het eind van de 20e eeuw zijn Opmeer en Spanbroek samengesmolten tot één kern. Binnen de dorpen is veel van de karakteristieke bebouwing verdwenen, maar aan de buitenranden / toegangswegen treft men nog het oude, open, karakter.

Politiek

Burgemeester en Wethouders

De gemeente Opmeer wordt bestuurd door de burgemeester en wethouders. In de geschiedenis zijn er afwisselend steeds 2 of 3 wethouders. Gezien de grootte van de gemeente zijn deze allen in deeltijdfunctie aangesteld

• Burgemeester: dhr. G.J.A.M. Nijpels
• Wethouder: mevr. E. Deutekom-Muntjewerff (Gemeentebelangen Opmeer)
• Wethouder: dhr. N.C.J.M. op 't Veld (CDA, locoburgemeester)

Huidige gemeenteraad

De gemeenteraad bestaat uit 15 leden. Waarbij de zetelverdeling na de laatste verkiezingen als volgt is.

• CDA 5 zetels
• Gemeentebelangen Opmeer 4 zetels
• PvdA 3 zetels
• DSV 2 zetels
• VVD 1 zetel

De huidige coalitie wordt gevormd door het CDA en Gemeentebelangen Opmeer.

Toerisme

Musea

Scheringa Museum voor Realisme

In Spanbroek is het Scheringa Museum voor Realisme (voorheen Frisia Museum voor het Magisch Realisme geheten) gevestigd. Dit biedt onderdak aan de collectie magisch realistische schilderijen van onder andere Carel Willink, Wim Shuhmacher, Pyke Koch, Raoul Hynckes en Dick Ket. Voorts vinden we schilderijen die het realisme in Nederland tijdens het interbellum vertegenwoordigen, zoals Jan Mankes, Charley Toorop, Edgar Fernhout en Jan van Tongeren. Tenslotte bevat het museum internationale realistische werken uit het interbellum, zoals van Giorgio de Chirico, Tamara de Lempicka, René Magritte, Paul Delvaux, en Salvador Dalí. Tenslotte wordt het naoorlogse realisme vertegenwoordigd door onder meer Lucian Freud en Marlene Dumas. De collectie is bijeengebracht door Dirk Scheringa. Ondertussen is begonnen met de bouw van een nieuw (groter) museum aan de Breestraat in Opmeer om de immer groter wordende collectie goed te kunnen tonen aan het publiek.

Museumboerderij West-Frisia

Dit museum aan de Koningspade in Hoogwoud is gehuisvest in de in 1857 gebouwde boerderij West Frisia. Het museum (de boerderij en een collectie van typische gebruiksvoorwerpen uit verschillende tijden) is tot stand gekomen dankzij voormalig eigenaar en beheerder Adriaan Donker. De boerderij West-Frisia is een typische veeboerderij zoals die vroeger te vinden waren in Noord-Holland boven het IJ. Na de Slag bij Hoogwoud in 1256 werd Willem II van Holland 'begraven' in de haardplaat van de boerderij. De Koningspade heeft zijn naam te danken aan deze historische gebeurtenis. Ter ere hiervan heeft Adriaan Donker toentertijd een kapel opgericht die naast de boerderij staat.

Rijksmonumenten

Binnen de kernen van de gemeente Opmeer ligt een aantal rijksmonumenten. Hieronder zijn deze puntsgewijs genoemd. Daarnaast beschikt de gemeente over een groot aantal woningen en stolpen die bestempeld zijn met het predicaat karakteristiek en daardoor vallen onder beschermd dorpsgezicht.

• Woning, stolp en voetbrug (Herenweg 46);
• Boerderij met hek (Schoolstraat 43);
• Stolphoeve (Driestedenweg 45)
• Raadhuis (Spanbroekerweg 39);
• Villa (Spanbroekerweg 51);
• Korenmolen De Lastdrager (Burgemeester Hoogenboomlaan 2);
• Gemeentehuis (Burgemeester Hoogenboomlaan 46);
• Hervormde kerk en kerktoren (Spanbroekerweg 35);
• Hervormde kerk en kerktoren (Radboudstraat 1);
• Hervormde kerk en kerktoren (Schoolstraat 45);
• Pastorie en bijgebouw (Schoolstraat 47);
• Bonifatiuskerk (Spanbroekerweg 188) (in procedure);
• Kerk, pastorie en hek (Driestedenweg 1 – 3 – 5)

Recreatie

Binnen de gemeente bevinden zich een aantal kleine boeren campings. Verder is er een groter recreatiepark gevestigd, genaamd; recreatie- / bungalowpark West-Friesland.

Verenigingsleven

De gemeente Opmeer kent een rijk verenigingsleven; er zijn tal van sportverenigingen. Ook worden er, gedurende het hele jaar, tal van activiteiten georganiseerd

Sport

De gemeente Opmeer beschikt over een grote variëteit aan sportverenigingen, de meesten geconcentreerd op het recreatieterrein de Weijver. Het evenemententerrein dat Hoogwoud van Opmeer scheidt. Sportverenigingen in de gemeente Opmeer: (verder aan te vullen)

• VVS '46 (voetbal)
• AGSV (voetbal)
• HOSV (voetbal)
• De Grasshoppers (voetbal)
• DWB (voetbal)
• HC Spire (hockey)
• Hikiwake (judo)
• Meteoor (handbal)
• HoogOp (tennis)
• Ânchàhèe (Yoga)

Elk jaar wordt aan het begin van het nieuwe voetbalseizoen het Gemeente Opmeer Voetbal Toernooi gespeeld, wisselend op één van de terreinen van de vijf voetbalclubs

Evenementen

Een jaarlijks terugkerend evenement is de jaarmarkt van Opmeer. Deze wordt gehouden in het centrum van Opmeer en Spanbroek; op de eerste zaterdag in september. Rondom de markt, die ieder jaar een ander thema heeft, worden tal van festiviteiten georganiseerd.

Tevens wordt ieder jaar een Kerstcross gehouden op 26 december, Tweede Kerstdag. Deze hardloopwedstrijd wordt soms ook de hel van het Noorden genoemd, dit vanwege de moeilijkheidsgraad van het parkoers en de soms koude temperaturen.

Verder is Opmeer vooral bekend van haar Landbouwtentoonstelling en het Zomerpopfestival welke beide jaarlijks gehouden worden op het recreatieterrein de Weijver.

Deze pagina is gebaseerd op het auteursrechtelijk beschermde Wikipedia-artikel <http://nl.wikipedia.org/wiki/Opmeer>; het is vrijgegeven onder de GNU Free Documentation License.