Scheveningen
Uit Plaatsinformatie
Scheveningen is een badplaats en stadsdeel van Den Haag. Scheveningen bestaat uit de kleinere wijken Renbaankwartier, Belgisch Park, Duinoord, Duindorp, Geuzen- en Statenkwartier, Havenkwartier, Oostduinen]], Scheveningen-Dorp (centrum), Westbroekpark en Duttendel en Zorgvliet.
De oorspronkelijke kern van Scheveningen bevindt zich in Scheveningen-Dorp, maar van de vroegere bebouwing van vóór de grote kaalslag en de daaropvolgende nieuwbouw van het stadsdeel is niet veel terug te vinden. Het meest karakteristieke deel van het oude dorp vindt men bij en achter de Oude Kerk. Oorspronkelijke Scheveningers voelen zich nog echt Schevenings, niet Haags. Bij de gemeentelijke herindeling van 2001 is er wel een proefballonnetje opgelaten om Den Haag, Scheveningen en Loosduinen als drie aparte gemeentes los te koppelen. Dat ging echter niet door.
Het stadsdeel Scheveningen bestaat uit de buurten Oud Scheveningen, Vissershaven, Scheveningen Badplaats, Visserijbuurt, en Rijslag. Aan de noordoostzijde zijn er achtereenvolgens nog de wijken Belgisch Park en Oostduinen.
Inhoud |
Historie
Naam
De geschiedschrijving geeft geen antwoord op de vraag inzake de ouderdom van Scheveningen. Naamkundig onderzoek zou hebben aangetoond, net als bij andere Nederlandse plaatsen die eindigen op het suffix (achtervoegsel) '-ingen', dat de oorsprong ervan in de 10e of 11e eeuw ligt. De bewuste naam komt voor het eerst voor in een grafelijk register dat deels is opgesteld omstreeks 1284. Er is sprake van een gebied dat wordt omschreven als een 'terram de Sceveninghe' (land van Scheveningen). Er is wel eens beweerd dat een geslacht met de naam Scheven - dat bij Haarlem een kasteel bezat en zich in de 14e eeuw in de omgeving van Leiderdorp vestigde - iets te maken zou hebben met het dorp of met de naam Scheveningen, maar hiervoor ontbreekt elke aanwijzing.
Soms genoemde, maar nooit onderbouwde, buitenlandse invloeden zijn evenmin aantoonbaar. Uit de historie valt op te maken dat de oorsprong van Scheveningen een puur Hollandse aangelegenheid moet zijn geweest. Binnen het reeds genoemde 'terram de Sceveninghe' heeft naar alle waarschijnlijkheid een oudere woonkern gelegen; te denken valt aan een agrarisch gemeenschapje, een buurschap, enkele kilometers meer landinwaarts van de kust gelegen.
De kennis over die tijd is vrij beperkt; wel heeft de sociaal geograaf dr. J.K. de Cock in een artikel, getiteld Scheveningen-Binnen en Scheveningen aan Zee, hierover iets geschreven dat als onderbouwing kan gelden. Ook in het naslagwerk De bodem van 's-Gravenhage van E.F.J. de Mulder komt De Cock met een bijdrage op dit oudere 'Sceveninghe' terug. Naar zijn opvatting is het oude buurschapje - te denken valt in de 12e of 13e eeuw - door langdurige zandverstuivingen onder het zand verdwenen.
Kustlocatie
Naast het oudere buurschap is er het kustdorp dat nu Scheveningen heet. Het is gebouwd op jonge duinen die zich rond de 12e eeuw langs de Noordzeekust hebben ontwikkeld. Dat huidige Scheveningen wordt voor het eerst genoemd in een acte van 1357 waarin dorpsbewoners middels een officieel document verzoeken om een grafelijke gunst.
De residentie van de graven van Holland, die zich in de loop van de 13e eeuw bij de buurschap Die Haghe heeft ontwikkeld, is vermoedelijk de aanzet geweest tot het ontstaan van het tegenwoordige Scheveningen. Mogelijk heeft een toenemende vraag naar zeevis van de nieuwe, rijke nederzetting tot gevolg gehad dat vissers zich hebben gevestigd aan de dichtstbijzijnde kuststrook.
Een grafelijke beslissing in de late middeleeuwen heeft ertoe geleid dat Scheveningen niet zelfstandig is geworden, maar zich slechts met één zetel mocht vertegenwoordigen in de Haagse schepenbank.
Cultuur
In Scheveningen wordt nog door een klein aantal, overwegend bejaarde vrouwen plaatselijke klederdracht gedragen. Het is te verwachten dat deze binnenkort tot het verleden zal behoren.
Het plaatselijke dialect, het Schevenings, wordt door jongeren weinig meer gesproken, hoewel er een groeiende belangstelling bestaat voor deze oorspronkelijke dorpstaal.
Bij het ontstaan en de ontwikkeling van het protestantisme in de loop van de 16e eeuw koos de Scheveningse bevolking overwegend voor de Nederduits Gereformeerde Kerk die later de Nederlands Hervormde Kerk zou gaan heten. Het rooms-katholieke volksdeel bleef zeker tot aan het begin van de 19e eeuw beperkt tot van buitenaf gekomen dorpsbewoners. Deze hadden zich voornamelijk in het kustdorp gevestigd als middenstanders of als ambachtslieden en zij vermengden zich nauwelijks tot niet met de nakomelingen van de autochtone rechtzinnige vissersgeslachten.
Door de geslotenheid van de oorspronkelijke dorpsgemeenschap treft men te Scheveningen veel gelijke familienamen aan. Dat leidde ertoe dat men in het plaatselijke spraakgebruik bijnamen ging invoeren om families beter van elkaar te kunnen onderscheiden. Enkele veel voorkomende, 'typisch Scheveningse' familienamen zijn bijvoorbeeld Dijkhuizen, Korving, Den Heijer, De Niet, Plugge, Pronk, Rog, Spaans, Taal, Toet, Zuurmond en Van der Zwan. Door de ontsluiting van het vissersdorp vanaf het begin van de 20e eeuw is dit verschijnsel geleidelijk achterhaald.
Bezienswaardigheden
Trekpleisters en bezienswaardigheden:
- Scheveningen-Dorp
- het Havenkwartier
- de vuurtoren
- de Gedenknaald
- de Oude Kerk
- het duingebied Oostduinpark
- het strand (ook een naaktstrand, ca. 1 km ten noorden van de pier)
- de boulevard
- de Pier
- het Kurhaus
- Paviljoen Von Wied en Museum Beelden aan Zee
- Madurodam
- Fortis Circustheater
- het Holland Casino
- Muzee Scheveningen
- Sealife Scheveningen
- Museum Beelden aan Zee
Scheveningen is vooral 's zomers in belangrijke mate afhankelijk van met name dagtoerisme uit Nederland en Duitsland.
Evenementen
- Vlaggetjesdag
- Vuurwerkfestival Scheveningen, augustus
Openbaar vervoer
Tramlijn 1 verbindt het Noorderstrand (Zwarte Pad) via het Kurhaus, door het centrum van Den Haag, via Station Hollands Spoor, Rijswijk en de Hoornbrug, langs de Vliet, Reineveldbrug en het centrum van Delft naar de wijk Tanthof.
Tramlijn 9 verbindt het Noorderstrand (Zwarte Pad) via het Kurhaus, de Wittebrug en Madurodam met het centrum van Den Haag (Centraal Station en Hollands Spoor) en de Melis Stokelaan met de wijk Vrederust in Den Haag-Zuid.
Tramlijn 11 verbindt het station Hollands Spoor via de Conradkade met Scheveningen Haven.
Tramlijn 12 verbindt het station Hollands Spoor via de Paul Krugerlaan en de Goudenregenstraat met Duindorp.
Scheveningen wordt ook ontsloten door de buslijnen 21, 22 en 23.
Geboren te Scheveningen
- Jan van Baal (1909-1992), gouverneur van Nederlands-Nieuw-Guinea
- Govert van Brakel (1949), radiopresentator
- Adriaen Coenen (1515 - 1587), viskoper en amateur bioloog. Auteur van het Visboeck, het Walvisboeck en het Haringkoningboeck.
- Cees den Heyer (1942), theoloog
- Joost Heyink (1946), auteur
- Sugar Lee Hooper (1948), zangeres
- Frédérique Huydts (1967-2006), actrice
- Cornelis Jol alias "Houtebeen" (1597-1641), admiraal en piraat
- Dick Jol (1956), scheidsrechter betaald voetbal
- Martin Jol (1956), voetballer en voetbaltrainer
- Wim Kan (1911-1983), cabaretier
- Robine van der Meer (1971), actrice
- Louis Moyse (1912-2007), Amerikaans-Frans fluitist
- Hein van der Niet (1901-1975), acteur
- Maarten de Niet (1893-1973) jurist en bestuurder in Suriname
- Bert Pronk (1950-2005), wielrenner
- Jacob Pronk Nz, (1762-1838), stichter van het eerste badhuis te Scheveningen.
- Jan Pronk (1974), producer
- Jan Pronk (1940), politicus
- Jean Pierre Rawie (1951), dichter en vertaler
- Piet de Ruiter (1956), politicus
- Piet Spaans (1933), dichter, geschiedkundige, publicist en taalkundige (Schevenings)
- Maarten Vrolijk (1919-1994), politicus, Commissaris van de Koningin in Zuid-Holland
- Niels van der Zwan (1967), roeier
Deze pagina is gebaseerd op het auteursrechtelijk beschermde Wikipedia-artikel <http://nl.wikipedia.org/wiki/Scheveningen#Cultuur>; het is vrijgegeven onder de GNU Free Documentation License.