Veenendaal
Uit Plaatsinformatie
Veenendaal(in plaatselijk dialect: 't Veen) is een plaats en gemeente (bestuur)gemeente in de Nederlandse provincie Utrecht (provincie)Utrecht, gelegen aan de Utrechtse Heuvelrug (stuwwal)Utrechtse Heuvelrug en de Gelderse Vallei. De gemeente telt inwonertal NL gemeente 0345 inwoners (inwonertal NL datum, bron: CBS) en heeft een oppervlakte van 19,81 vierkante kilometer km² (waarvan 2,30 km² water). Veenendaal werkt met de gemeente Rhenen en de Gelderse gemeenten Wageningen (Nederland)Wageningen en Ede (gemeente)Ede samen in het verband WERV.
Inhoud |
Geschiedenis
Vanwege een slechte waterafvoer trad er tijdens het Weichselien Veen (grondsoort)veenvorming op in de gebieden van de Gelderse Vallei ten noorden van Rhenen. Vanaf circa 1430 werd dat veen ontgonnen, om dit proces te versoepelen werd aan het eind van de 15e eeuw voor de afvoer van turf (brandstof)turf de David van Bourgondië Bisschop Davidsgrift aangelegd. De veengebieden lagen zowel in gebieden van het Hertogdom Gelre als het Sticht Utrecht. Vanwege godsdienstoorlogen tussen Stichtse en Gelderse partijen verzandde de Grift, maar het Vervening vervenen werd in 1545 weer hervat nadat Karel V van het Heilige Roomse Rijk Karel V ook de Gelderse hertogdommen in zijn bezit kreeg.
In 1546 is Veenendaal ontstaan op een restant van de de stuwwal van Reemst, waartoe ook de Emmikhuizenberg behoort Rond die tijd kreeg de Grift ook een aantal zijtakken, waarlangs bebouwing verrees. Omdat verwacht werd dat de veenderij een aanzienlijke tijd zou gaan duren werd in 1566 een kerk gesticht. Zo werd Veenendaal een brinkdorp met lintbebouwing, maar nog verdeeld over twee provincies. Er was sprake van een Utrechts ('Stichts') Veenendaal en Gelders Veenendaal. Stichts Veenendaal viel onder de gemeenten Rhenen en Renswoude, Gelders Veenendaal onder Ede (gemeente)Ede. In 1795 grepen enkele Veense burgers de inval van de Eerste Franse Republiek Franse legers aan om een eigen gemeente op te richten, los van Rhenen en Ede. Uiteindelijk wordt alleen Stichts Veenendaal zelfstandig, met op dat moment ruim 1.900 inwoners.
Toen het veen midden 17e eeuw opraakte brak er een periode van stilstand aan. De huisnijverheid uit die periode werd vanaf het midden van de 19e eeuw gemechaniseerd, de wolindustrie dankt hier zijn oorsprong aan. Samen met de sigaar sigarenindustrie was de textielindustrie tot in de eerste helft van de 20e eeuw bepalend voor Veenendaal. Daar is tegenwoordig weinig meer van over, omdat de industrieën zijn verdrongen naar lagelonenlanden en vrijwel alle bestaande fabrieken uit die tijd zijn gesloopt en vervangen door nieuwbouw. Van het waterrijke verleden is ook weinig terug te vinden in het centrum. De Grift en al haar zijtakken zijn gedempt vanwege vervuiling en wegenbouw, wat nog rest zijn opvallend brede straatprofielen. Het in 1866 gegraven Omleidingskanaal bestaat echter nog wel, welke buiten het centrum weer op de originele loop van de Grift aansluit.
Pas in 1960 voegde Gelders Veenendaal zich door een grenscorrectie bij Stichts Veenendaal, tevens werden er stukken van Rhenen en Renswoude geannexeerd. Hierdoor ontstond een gemeente met een oppervlakte van bijna achttien vierkante kilometers en (toen nog) ruim 23.000 inwoners. Hierna is Veenendaal in veertig jaar tijd uitgegroeid tot het inwoneraantal van meer dan 60.000 mensen. Om de bouw van een nieuwe woonwijk mogelijk te maken is in 1998 wederom een stuk grond van Ede geannexeerd. In 1997 was Veenendaal de Groenste Stad van Europa en in 2004 de groenste stad van Nederland.
Veenendaal is het winkelhart (met winkelcentra als de Ellekoot, de Passage, De Corridor en de Scheepjeshof) van de streek en dit wordt tussen 2007 en 2010 uitgebreid door een grote vernieuwing in het centrum. De oude Hollandia-wolfabriek, die nog steeds iets van de oude grandeur liet zien zoals die vroeger in Veenendaal gevonden werd, en de Ekeris Meubelboulevard, die verplaatst is naar de rand van Veenendaal, worden grotendeels gesloopt.
In de afgelopen vijftien jaar is aan de Markt in Veenendaal ook het horeca-aanbod substantieel toegenomen. Ook de kwaliteit van de lagere en middelbare scholen is erg verbeterd, er zijn meer evenementen, en er is een jongerenadviesorgaan opgericht, de Veense Jongerenraad. Veenendaal wordt dan ook een steeds meer een jongerenstad. Daarnaast kent Veenendaal een rijk verenigingsleven, waarin sport- en muziekverenigingen een samenbindende rol vervullen. Ook is het opvallend dat in vergelijking met het landelijk beeld een bovengemiddeld aantal inwoners kerkelijk meelevend en actief is.
Wijken
Veenendaal bestaat uit een aantal wijken, die in verschillende perioden gebouwd zijn en waar dus ook een andere stedenbouwkundige visie aan grondslag ligt. Tot de Tweede Wereldoorlog bleef de bebouwing beperkt tot de historische linten en wat losse straten die daar op aansloten. Hierna kregen de uitbreidingen een meer planmatig karakter gezien de woningnood die vanaf dat moment in Nederland heerste. De volgende wijken worden onderscheden:
- Centrum (plaatselijk taalgebruik: 't Dorp)
- De Pol
- Molenbrug
- Franse Gat (jaren '50)
- 't Hoorntje (begin jaren '60)
- De Engelenburg (midden jaren '60)
- Salamander (midden jaren '60)
- Dragonder (wijk)Dragonder (jaren '70)
- Veenendaal-West West (eind jaren '70 tot begin jaren '90)
- De Gelderse Blom (midden jaren '90)
- Petenbos (midden jaren '80 en eind jaren '90)
- Dragonder (wijk)Dragonder-oost (midden jaren '00)
Politiek
Gemeenteraad
De gemeenteraad telt 33 zetels, verdeeld over 8 partijen, te weten:
- ChristenUnie 7 zetels
- Partij van de Arbeid (Nederland)PvdA 6 zetels
- Volkspartij voor Vrijheid en Democratie VVD 5 zetels
- Christen-Democratisch Appèl CDA 5 zetels
- Staatkundig Gereformeerde Partij SGP 4 zetels
- Lokaal Veenendaal 3 zetels
- GroenLinks 2 zetels
- Socialistische Partij (Nederland)SP 1 zetel
College van B en W
Het college van burgemeester en wethouders bestaat uit:
- Burgemeester Ties Elzenga
Wethouders:
- Bert van den Bos (CDA)
- Wim van Maanen (VVD)
- Jaap Pilon (Lokaal Veenendaal)
- Cees Sanders (PvdA)
Monumenten
- Oude Kerk aan de Markt
- Stellingmolen Stelling korenmolen De Nieuwe Molen (Veenendaal)De Nieuwe Molen
- Stellingmolen Stelling korenmolen De Vriendschap (Veenendaal)De Vriendschap
- Café Restaurant de Kolonie (Jugendstil)
Voorzieningen
- Zwembad (de Vallei)
- Muziekschool (De Muzen)
- Theater De Lampegiet
- Jongerencentrum Escape
- Openbare Bibliotheek Veenendaal
- Kunstuitleen Veenendaal
Middelbare scholen
- Rembrandt College , openbare middelbare school voor Vmbo-t, Havo En Vwo
- Ichthus College (Veenendaal)Ichthus College , christelijke school voor Vmbo-t, Havo en Vwo op reformatorische grondslag
- Christelijk Lyceum Veenendaal (CLV), open, christelijke scholengemeenschap waar ruimte is voor alle leerlingen, ongeacht hun levensbeschouwelijke achtergrond
- Christelijke Scholengemeenschap Veenendaal (CSV), school voor Voorbereidend Middelbaar Beroeps Onderwijs en Praktijkonderwijs
Evenementen
- Wielerwedstrijd Dutch Food Valley Classic
- Bokbierfestival
- Lampegietersavond (september)
- Lampegietersweek
- Bijenmarkt (juli)
- Veenendaal debattoernooi Open Debating Toernooi Veenendaal
- Klassiek aan de Grift (avondconcert op de Grift jaarlijks eind juni)
Bekende Veenendalers
Geboren
- Kees Stip (1913-2001), dichter
- Rik Valkenburg (1923-1994), schrijver
- Bram van Ojik (22 september 1954), GroenLinks-politicus
- Stef Bos (1961), muzikant
- Ralph van Manen (1961), artiest
- Frits Wester (1962), journalist
- DJ Jean (1968), deejay
- Yuri Landman (1973), striptekenaar, muzikant en experimenteel snaarinstrumentontwerper
- Klaas van Kruistum (1976), deejay
- Daryl van Wouw (1977), modeontwerper
- Gerald Troost (1978) artiest
- Giedo van der Garde (1985) autocoureur
- Willem Rebergen (1985), Hardstyle-deejay
Woonachtig
- Hedda Willem Buijs (1943), beeldend vormgever (woonde lange tijd in Veenendaal en Rhenen voordat hij verhuisde naar Echtenerbrug)
- Arend van Dam (schrijver)Arend van Dam (1953), kinderboekenschrijver (woonde enkele tientallen jaren in Veenendaal)
- Kees Kraayenoord, gospelzanger
- Klaas van Kruistum (1976), deejay en presentator
- Ralph van Manen (1961), artiest
- Gerard Reve (1923-2006), schrijver en dichter (woonde van mei 1971 tot voorjaar 1972 in Veenendaal)
- Jan-Willem Roodbeen (1977), radio-dj en radiopresentator (Radio 2)
- Ronald Spelbos (1954), voetballer en voetbaltrainer (o.a. AJAX, DOVO, Club Brugge, Nederlands Elftal)
- Gerald Troost (1978) artiest
Deze pagina is gebaseerd op het auteursrechtelijk beschermde Wikipedia-artikel <http://nl.wikipedia.org/wiki/Veenendaal>; het is vrijgegeven onder de GNU Free Documentation License.